In de Grote Kerk van Loenen was in december 17e-eeuwse kerstmuziek te beluisteren, uitgevoerd door het Margaretha Consort. Voor het eerst was het ensemble in de Grote Kerk te vinden. Het werk van Marc-Antoine Charpentier, een bekende Franse componist uit de barok, Messe de minuit stond hierin centraal. Marit Broekroelofs, celliste/gambiste en oprichter van het consort, vertelt hierover.
Wat is Messe de minuit?
‘Messe de minuit is een Franse term, messe betekent mis, dus de mis in de kerk. Eigenlijk is de volledige titel Messe de minuit de Noël. Kortom de mis voor de middernachtdienst met Kerst, de kerstnachtdienst. Het is een mis die speciaal geschreven is voor deze dienst.’
Waarom hebben jullie dit werk gekozen voor het concert?
‘Deze Messe de minuit stond al lange tijd op mijn wensenlijstje. Het is prachtige muziek en hij wordt niet heel vaak uitgevoerd, al hoor je hem tegenwoordig wel iets vaker. Het is een bijzonder stuk, omdat het relatief weinig gespeeld wordt, maar tegelijkertijd erg mooi is.’
Wat sprak u hierin aan?
‘Het is een normaal ordinarium. Dat wil zeggen dat een mis in de katholieke kerk bestaat uit vaste onderdelen: Kyrie, Gloria, Credo, Agnus Dei en Sanctus. Dat is de gebruikelijke volgorde. Wat Charpentier hier heeft gedaan, is dat hij niet zomaar nieuwe muziek schreef, maar bekende kerstliedjes uit die tijd in de mis verwerkte. De mensen die destijds naar de kerk gingen, herkenden deze melodieën, het was voor hen erg bijzonder om dit ineens in het Latijn in de kerk te horen. De mis was dus echt bedoeld voor het volk.’
Waar staat het Margaretha consort voor?
‘Wij zijn een gezelschap dat zich richt op vroeg-zeventiende-eeuwse muziek. Er is ontzettend veel muziek geschreven. Tegenwoordig zien we een componist als iemand die iets heel bijzonders maakt, maar vroeger was het een normaal ambacht. Daardoor is veel muziek die toen geschreven is verloren gegaan. Alleen werken van buitengewoon goede componisten werden vaak bewaard, maar gelukkig zijn er toch nog veel stukken overgebleven. Wat ik heel leuk vind, is om muziek uit te voeren die je bijna niet hoort. Muziek van Mozart of Bach is veel uitgegeven en gemakkelijk in de winkel te vinden en te kopen. Terwijl de muziek die wij spelen, los van deze Messe de minuit, vaak niet in de winkel te vinden is, omdat die nooit is uitgegeven. Je moet dan naar archieven waar de oude noten, de manuscripten liggen, die zijn vaak moeilijk leesbaar, omdat vroeger anders geschreven werd. Ik heb al veel stukken gespeeld die niet zijn uitgegeven, je haalt ze letterlijk uit de lade van de componist. In elk programma doen we iets bekends, mensen willen graag dingen horen die ze kennen, maar ook veel onbekende muziek die je nog nooit gehoord hebt.’
Is het moeilijk om aan deze archiefstukken te komen?
‘Ja, dan zit je echt op het vakgebied musicologie. Nou ben ik zelf geen musicoloog, maar ik ben er wel in geïnteresseerd en vind het heel leuk werk. Ik ga alleen niet zelf naar archieven in bijvoorbeeld Wenen of Parijs om alles uit te zoeken. Ik zoek of vind iets, of weet dat ergens iets ligt en dan heb ik allerlei vrienden in het wereldje van de musicologie aan wie ik vraag of zij het hebben. Soms bel ik het archief op en sturen ze de archiefstukken digitaal door, dat kan tegenwoordig natuurlijk ook. Maar ik ben dus geen musicoloog.’
Hoe is dit concert anders dan de andere concerten die jullie spelen?
‘Onze specialiteit, als je het zo wilt noemen, is vroeg Noord-Duitse muziek. De Noord-Duitse school is een stroming in de barokmuziek uit Noord-Duitsland. Voortgekomen uit Nederland trouwens, begonnen bij Sweelinck en wat door Duitsland is gegaan. Het is dus bijvoorbeeld de muziek die wij kennen in de kerk. Alle liederen, de gezangen in de gezangenboeken, zijn vaak afkomstig van Luther. De muziek daaromheen is wat wij normaal doen. Dit is voor ons nu de eerste keer dat wij in deze samenstelling Franse muziek spelen. Het komt ook uit een iets latere tijd dan wat wij normaal doen; hier zit je echt al tegen de half achttiende eeuw aan, terwijl wij normaal zeventiende-eeuwse muziek spelen.’
Waarom zou u dit concert aanraden?
‘Wat ik graag wil als artistiek leider van dit ensemble, is dat mensen komen en een beleving hebben, dat ze iets voelen. Dat kan iets zijn als de muziek als prachtig ervaren, kunnen ontspannen en uitrusten of gewoon even een momentje weg en rustig kunnen genieten. Vaak is het zo dat mensen toch op de inhoud af komen, het kan dat je inhoudelijk iets leest dat je aanspreekt en echt binnenkomt. Ik hoop dat ik dat kan bewerkstelligen bij het publiek.
Hoe zou u dit willen doen?
‘Nou ja ik bedoel, het is nogal een boodschap, veel mensen tegenwoordig zijn niet christelijk, dat hoeft ook helemaal niet, maar het kan je toch raken als je je ervoor openstelt. Die spiritualiteit is toch wel heel belangrijk en daar wil ik graag op inspelen, want het leven is meer dan naar je werk gaan en je kinderen naar de opvang brengen, of een studie doen en je thesis schrijven. Dat is natuurlijk allemaal hartstikke belangrijk, maar er is echt veel meer. Dan hoef je niet in God of een hemel te geloven, maar er is gewoon op deze aarde meer om in ieder geval van te genieten, om iets meer te zijn dan alleen maar een werkezel. Dat hoop ik in mijn concerten, dat mensen gewoon even die twee uurtjes zeggen: goh, ik heb helemaal niet aan thuis of aan de thesis, of aan wat dan ook gedacht. Ik was gewoon twee uur even helemaal weg. Dat wil ik graag, dat vind ik mooi, want dat gun ik ieder mens.’
Verslaggever Kevin Vierhuis ging langs bij een kerstconcert van het Margaretha Consort in de Grote Kerk van Loenen. In deze audioreportage staat de uitvoering van Franse kerstmuziek centraal, met onder andere de Messe de Minuit van Marc-Antoine Charpentier. Viola da gambaspeler Ricardo Rodriguez Miranda spreekt over zijn beleving van het spelen van dit werk in een hedendaagse setting.
