In het Regionaal Archief Noordwest Utrecht vond op 13 februari een gratis workshop archiefonderzoek plaats. De bijeenkomst stond in het teken van de Tweede Wereldoorlog en sloot aan bij een tentoonstelling die momenteel in het archiefgebouw te zien is. De workshop bood bezoekers handvatten om zelfstandig historisch onderzoek te doen en trok vooral mensen die uit persoonlijke of historische interesse met archieven aan de slag willen.

Introductie in archiefonderzoek

De workshop werd geleid door archiefmedewerker Melissa Bos. Zij gaf een algemene introductie in archiefonderzoek en nam deelnemers stap voor stap mee in de wereld van archieven. Tijdens de bijeenkomst werd uitgelegd wat een archief precies is, hoe het is opgebouwd en hoe bezoekers gericht kunnen zoeken naar relevante bronnen.

‘Tijdens deze workshop wordt een algemene introductie voor archiefonderzoek gegeven. Wat is een archief? Hoe zoek je in een archief?’ aldus Bos. De nadruk lag daarbij op onderzoek naar de Tweede Wereldoorlog. ‘Van elk archief wat ik behandel, licht ik ook toe wat je erin kunt vinden over de Tweede Wereldoorlog.’

Ter voorbereiding op de workshop deed Bos zelf uitgebreid onderzoek in de gemeentearchieven uit de regio. Zo kon zij deelnemers laten zien welke soorten documenten beschikbaar zijn en hoe deze gebruikt kunnen worden voor historisch onderzoek.

Doelgroep van de workshop

De workshop trok een divers publiek, al bestaat de meerderheid van de deelnemers volgens Bos uit mensen die archiefonderzoek als hobby benaderen. ‘Het zijn voornamelijk mensen die het gewoon interessant vinden als hobby. En enkele keer ook iemand die er in een iets professionelere zin mee te maken heeft,’ vertelt zij. Zo waren er in eerdere edities ook leden van historische verenigingen aanwezig die archiefmateriaal wilden gebruiken voor publicaties.

Een van de deelnemers was Ronald Klaassen. Hij nam deel aan de workshop om zijn vaardigheden in archiefonderzoek te verbeteren. ‘Dus wat we net geoefend hebben op regionaal domein, hoop ik ook straks toe te passen op andere regio’s,’ legt hij uit.

Voor Klaassen heeft het onderwerp een persoonlijke betekenis. Hij weet dat zijn ouders tijdens de oorlog in een Japans interneringskamp hebben gezeten, maar zij spraken daar nauwelijks over. ‘Ja, ik weet dat mijn ouders in een kamp hebben gezeten, in een jappenkamp. En ik was toen de tijd niet in staat om echt door te vragen. En dat vind ik eigenlijk jammer, want ze leven niet meer. Dus ik moet het nu doen met andere bronnen.’

Emotionele impact van archiefonderzoek

Tijdens de herdenking van de Tweede Wereldoorlog in Azië op 15 augustus in Den Haag vertelt Klaassen dat een van de sprekers diepe indruk op hem maakte. ‘Het zijn niet mijn herinneringen, maar ik draag ze wel mee.’ Met deze gedachten is hij vastberaden om meer te leren over de geschiedenis van zijn familie. De ervaringen van zijn ouders zijn niet de zijne, maar hebben wel invloed gehad op zijn leven en dat van zijn kinderen.

Die persoonlijke betrokkenheid is volgens Bos kenmerkend voor veel bezoekers. Archiefonderzoek gaat niet alleen over feiten en documenten, maar ook over het verwerken en begrijpen van familiegeschiedenis en collectief verleden.

Kennisverspreiding als missie

Het geven van workshops past binnen de bredere doelstelling van het archief. ‘Als regionaal archief vinden we het heel belangrijk dat we kennis kunnen verspreiden over de archieven die hier aanwezig zijn en over de geschiedenis van de omgeving,’ zegt Bos. ‘We willen vooral dat het zo toegankelijk mogelijk is om hier onderzoek te kunnen doen als je vragen hebt over de omgeving. En dat er zoveel mogelijk bekendheid is over wat hier allemaal voor moois ligt.’ Het archief organiseert jaarlijks minimaal één workshop over archiefonderzoek.

Digitalisering van archieven 

Digitalisering speelt een steeds grotere rol binnen het archief. Vooral kwetsbare en oudere documenten worden al geruime tijd gescand en online beschikbaar gesteld. Dit voorkomt dat originele stukken te vaak geraadpleegd moeten worden.

Daarnaast werkt het archief aan een nieuwe ‘Scanning on Demand’-module. Hiermee kunnen bezoekers straks via de website scans van specifieke dossiers aanvragen. ‘Op dit moment gebruiken we dat vooral voor ambtenaren en onze ambitie is ook om dat zo snel mogelijk beschikbaar te maken voor bezoekers,’ aldus Bos.

Deze ontwikkelingen sluiten aan bij landelijke plannen. Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap liet in een Kamerbrief weten dat het streven is om alle archieven vanaf 1 januari 2027 volledig gedigitaliseerd te hebben. Daarmee moet historisch onderzoek voor iedereen beter toegankelijk worden, zowel fysiek als digitaal.