In de Domkerk in Utrecht werden tot en met woensdag 11 november persoonlijke verhalen van Utrechters zichtbaar gemaakt tijdens de tentoonstelling ‘Verhalen van Licht’. Met lichtsculpturen en portretten vroegen de betrokken organisaties aandacht voor delen, verbondenheid en onderwerpen zoals armoede en sociale ongelijkheid. De tentoonstelling vond plaats rond Sint-Maartensdag, waarop delen met anderen centraal staat. Maar waarom wordt juist kunst ingezet om deze verhalen onder de aandacht te brengen?
Volgens Luuk Moons van Stichting Armoedefonds blijft armoede voor veel Nederlanders onzichtbaar. Schaamte en angst voor negatieve reacties spelen daarbij een belangrijke rol.
‘Armoede blijft voor veel mensen in Nederland verborgen omdat er een groot taboe en veel schaamte op rust’, vertelt Moons.
Volgens hem praten mensen die in armoede leven niet graag over hun financiële situatie, omdat ze bang zijn om veroordeeld te worden. Hierdoor kunnen ze zich steeds verder terugtrekken uit de samenleving.
Ook bestaan er volgens Moons veel vooroordelen over armoede. Zo wordt vaak gedacht dat mensen zelf verantwoordelijk zijn voor hun financiële problemen of niet goed met geld kunnen omgaan. Volgens hem kunnen mensen echter om verschillende redenen in armoede terechtkomen, bijvoorbeeld door hoge vaste lasten of onverwachte tegenslagen.
Kunst laat mensen anders kijken
In de tentoonstelling ‘Verhalen van Licht’ stonden persoonlijke verhalen van Utrechters centraal. Volgens Iris Lammerts van Bueren, diaconaal werker bij de Domkerk, is het belangrijk dat verschillende stemmen uit de stad gehoord worden.
‘Iedereen heeft iets te delen, of je arm bent of rijk, dat maakt niet uit’, vertelt ze. De Domkerk is verbonden met het verhaal van Sint Maarten, waarin delen met mensen die hulp nodig hebben centraal staat. Daarom vindt de kerk het belangrijk om ruimte te geven aan verhalen over verbondenheid en omzien naar anderen.
Volgens Lammerts van Bueren kan kunst mensen op een andere manier laten nadenken over maatschappelijke problemen.
‘Om maatschappelijke problemen tot je door te laten dringen heb je soms een nieuwe ingang nodig. Kunst kan je dat geven.’
Meer begrip door persoonlijke verhalen
Ook Stichting Armoedefonds ziet mogelijkheden in kunst om meer aandacht te vragen voor armoede. Volgens Moons gaat het in het nieuws vaak over cijfers en percentages, terwijl de persoonlijke ervaringen daarachter minder zichtbaar zijn.
‘Wanneer hun verhalen in kunstvorm gegoten wordt, geef je de cijfers een gezicht’, legt Moons uit. Volgens hem kunnen bezoekers door persoonlijke verhalen niet alleen de financiële problemen zien, maar ook de veerkracht en waardigheid van mensen die in armoede leven. Dat kan helpen om bestaande vooroordelen te doorbreken.
Ook Lammerts van Bueren hoopt dat de tentoonstelling iets betekent voor de mensen die hun verhaal hebben gedeeld. Ze hoopt dat zij zich gezien voelen en ervaren dat hun verhalen belangrijk zijn voor de stad.
Bekijk hieronder mijn videoreportage over hoe de ongehoorde verhalen van Utrechters worden omgezet in lichtsculpturen. Ik spreek met Paul Feld, artistiek directeur van Sharing Arts Society, over hoe de verhalen tijdens wijkdiners zijn verzameld en verwerkt in de tentoonstelling. Ook spreek ik met Lonneke Cuppen, kunstenaar en coördinator van de bouw van de lichtsculpturen, over hoe deze persoonlijke verhalen zijn vertaald naar lichtkunst.
