Naar aanleiding van het geweld in Overasselt op 1 september postte Geert Wilders een tekst op het platform X waarin hij schrijft: ‘Nederland is een narcostaat.’ Een aantal dagen later, op 4 september, zei minister van Justitie David van Weel dat we geen narcostaat zijn.
Wanneer kwalificeert een land als narcostaat en wat is de staat van Nederland daarin?

Wanneer is een land een narcostaat?
Bij het horen van de term narcostaat denken mensen al snel aan Colombia, Mexico en andere landen waar politici betrokken zijn bij criminaliteit en waar het geweld op de voorgrond duidelijk zichtbaar is.

Uit onderzoek van Pierre-Arnaud Chouvy uit 2016, dat werd gepubliceerd door het Centre national de la recherche scientifique, ook wel CNRS, blijkt dat de term narcostaat bijna nooit juist wordt gebruikt omdat de definitie vaak onduidelijk is. Volgens het onderzoek moet een land aan drie eisen voldoen om een narcostaat te worden genoemd:

• De oppervlakte die wordt gebruikt voor illegale drugsteelt.
• De omvang van de illegale drugseconomie ten opzichte van de totale economie.
• Het belangrijkste criterium: of de staat zelf de productie en/of handel in drugs ondersteunt.

Uit het onderzoek blijkt dat er in 2016 geen landen waren die duidelijk aan die eisen voldeden. Wel zegt het onderzoek dat er in de toekomst landen een narcostaat kunnen worden.

Hoogleraar strafprocesrecht Sven Brinkhoff van de Universiteit van Amsterdam vertelt in Spraakmakers op Radio 1 dat hij Nederland wel definieert als narcostaat. Hij schreef een opiniestuk in het juridische tijdschrift Ars Aequi, waarin hij een nieuwe definitie heeft gevonden voor de term narcostaat. Dit omdat hij vindt dat het label te snel op een land wordt geplakt. Volgens hem moet een narcostaat ook aan drie eisen voldoen:

• Grootschalige productie, handel en doorvoer van drugs.
• Nietsontziend geweld.
• Vermenging van boven- en onderwereld.

Volgens Brinkhoff voldoen wij aan alle eisen omdat we veel drugs produceren en doorvoeren, er onschuldige mensen worden vermoord door criminelen en douanepersoneel wordt omgekocht om drugs door te laten.

Voldoet Nederland aan die eisen?
Volgens Brinkhoff voldoet Nederland aan alle drie de eisen en is Nederland dus een narcostaat. Al moet er naar de laatste eis, vermenging van boven- en onderwereld, nog meer onderzoek gedaan worden.

Criminoloog dr. Damian Zaitch van de Universiteit Utrecht vindt dat Nederland niet voldoet aan de eisen om een narcostaat te zijn. ‘De term narcostaat wordt vaak gebruikt met de verkeerde context.’ Dat een land aan de eisen van Brinkhoff moet voldoen, daar is Zaitch het mee eens. Maar: ‘Als land voldoen wij niet direct aan alle eisen,’ zegt Zaitch.

Volgens Zaitch voldoen wij als land duidelijk aan de eerste eis, ‘maar bijna elk land voldoet daaraan’. Over de tweede eis zegt Zaitch dat we als land daar niet aan voldoen, vooral niet als je het vergelijkt met landen in Zuid-Amerika. De laatste eis is waaruit blijkt dat Nederland geen narcostaat is. ‘In Nederland is de politiek niet betrokken bij het maken en/of distribueren van drugs.’

Eindoordeel
De claim van Wilders is deels waar.
Als we luisteren naar het onderzoek van Pierre-Arnaud Chouvy en Sven Brinkhoff, blijkt dat wij als land aan de eerste eis van beide onderzoeken voldoen. Er wordt veel drugs in ons land gemaakt en voor doorvoer zijn wij erg belangrijk.

Aan de tweede eis van Pierre-Arnaud Chouvy voldoen wij ook. De drugseconomie in ons land is ook erg groot ten opzichte van de totale economie, mede dankzij de haven van Rotterdam, waar veel drugs binnenkomt.
Aan de tweede eis van Brinkhoff voldoen wij als land niet, helemaal als we het vergelijken met landen in Zuid-Amerika.

De derde en laatste eis van beide onderzoeken gaat over de samenwerking van de onder- en bovenwereld. Daar voldoen wij als land niet aan, als we luisteren naar criminoloog dr. Damian Zaitch.