Tijdens de wekelijkse persconferentie na de ministerraad op vrijdag 9 oktober zei minister-president Rob Jetten dat er maar één plek op de wereld is waar hele zware oorlogsmisdaden en andere misdaden tegen de menselijkheid kunnen worden berecht, namelijk het Internationaal Strafhof in Den Haag. Maar klopt dit wel? Is het Internationaal Strafhof daadwerkelijk de enige plek waar zulke ernstige misdrijven kunnen worden berecht?

Factcheck: Het Internationaal Strafhof is de enige plek ter wereld waar hele zware oorlogsmisdaden en andere misdaden tegen de menselijkheid kunnen worden berecht.

International Criminal Court
Rob Jetten deed deze uitspraak naar aanleiding van een vraag van een journalist. Deze vroeg naar eventuele nieuwe sancties van de VS op het Internationaal Strafhof, ook wel het ICC genoemd. Het Internationaal Strafhof is een permanente internationale rechtbank in Den Haag die momenteel 14 zaken onderzoekt. Dit zijn zaken naar personen die hele ernstige misdrijven hebben gepleegd.

Statuut van Rome
In 1998 ondertekenden 139 landen het Statuut van Rome, momenteel zijn er nog 125 staten die het statuut volledig erkennen. Dit verdrag legde de basis voor de oprichting van het ICC en hierin staat welke misdrijven het ICC mag vervolgen en onder welke voorwaarden het mag optreden. Volgens artikel 5 van het statuut richt het ICC zich op vier ernstige misdrijven: genocide, misdaden tegen de menselijkheid, oorlogsmisdaden en het misdrijf agressie. Het ICC oordeelt over individuele strafrechtelijke aansprakelijkheid, maar heeft niet zomaar de bevoegdheid om iedere zaak ter wereld te behandelen.

Zo werkt het ICC aan de hand van het beginsel van complementariteit. Dit betekent dat nationale rechtbanken en rechtssystemen in eerste instantie zelf verantwoordelijk zijn voor het onderzoeken en vervolgen van deze vier misdrijven. Volgens artikel 17 van het statuut kan het ICC pas optreden wanneer nationale rechtbanken een zaak bijvoorbeeld niet willen of kunnen onderzoeken. Dit is wel gelimiteerd volgens Brianne McGonigle Leyh, hoogleraar Global Justice Studies aan de Universiteit Utrecht. ‘Een Nederlandse rechtbank kan niet een misdaad vervolgen in bijvoorbeeld Myanmar als er geen link naar Nederland is, bijvoorbeeld doordat de verdachte zich hier bevindt. Daarom is het belangrijk dat een internationale rechtbank daar eventueel kan optreden.’

Dit betekent dat het ICC een aanvullende rol heeft in de internationale rechtspraak en dus niet de enige rechtbank is die deze vier misdrijven mag berechten.

Andere mogelijkheden voor vervolging
Een nationale rechtbank kan dus ook zelf deze vier ernstige misdrijven vervolgen en dat gebeurt zeker ook. Volgens het Openbaar Ministerie zijn er in Nederland alleen al verschillende zaken voor de rechter verschenen over internationale misdrijven, waaronder misdrijven gepleegd in onder andere Syrië, Rwanda en Afghanistan. 

Zo is dit jaar in augustus een 66-jarige man uit Ede veroordeeld tot levenslang voor het plegen van genocide en oorlogsmisdrijven in Rwanda. Hij heeft onder andere een handgranaat gegooid in een groep vluchtelingen. Dit laat zien dat ook Nederlandse rechtbanken wel degelijk deze vier ernstige misdrijven kunnen berechten.

Daarnaast hebben internationale tribunalen in het verleden ook oorlogsmisdadigers berecht. Denk aan het Joegoslaviëtribunaal, dat in 1993 dat door de verenigde naties werd opgericht. Hier werden 90 mensen veroordeeld voor precies de ernstige misdrijven waar Jetten het over heeft. Dit tribunaal sloot in 2017. 

Het ICC onderscheidt zich hier wel echt van volgens McGonigle Leyh, ‘Het ICC is echt speciaal omdat het dus permanent is en altijd meekijkt en ingeschakeld kan worden.’

Conclusie
De uitspraak van Rob Jetten dat het Internationaal Strafhof de enige plek ter wereld zou zijn waar zware oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid kunnen worden berecht, is dus onjuist.

Volgens het Statuut van Rome hebben nationale rechtbanken in eerste instantie de verantwoordelijkheid voor het onderzoeken en vervolgen van deze misdrijven en uit voorbeelden blijkt ook dat dit veelvuldig gebeurt. Ook in internationale tribunalen kunnen deze ernstige misdrijven worden berecht. 

Jetten wil met deze uitspraak vooral het belang van het ICC benadrukken om het te beschermen tegen eventuele Amerikaanse sancties. Dat het Internationaal Strafhof een belangrijke en bijzondere speler is in de internationale rechtspraak staat absoluut buiten kijf, maar het is dus zeker niet de enige plek waar ‘hele zware oorlogsmisdaden en andere misdaden tegen de menselijkheid kunnen’ kunnen worden berecht.