Oordeel: Misleidend

De claim

Geert Wilders, fractieleider van de PVV en leider van de grootste partij van Nederland, zei deze week in de Tweede Kamer: ‘Elke peiling bevestigt het weer, de grote meerderheid van de Nederlanders vindt dat de islam niet bij Nederland hoort.’ De PVV is de grootste partij van Nederland en Wilders’ uitspraken hebben een groot bereik, zowel in de Tweede Kamer als op sociale media. De vraag is of zijn bewering klopt: bevestigt elke peiling inderdaad dat een meerderheid van de Nederlanders de islam niet bij Nederland vindt passen?

De peilingen

Wilders baseert zijn claim voornamelijk op via deze peiling, uitgevoerd door Peil.nl van Maurice de Hond in opdracht van de PVV zelf. Daaruit zou blijken dat 60% van de Nederlanders het eens is met de stelling dat de islam niet bij de Nederlandse samenleving past. Daarnaast verwijst hij naar een onderzoek van EenVandaag en via deze peiling gepubliceerd door de PVV.

Het probleem is dat de methodologie van Peil.nl volledig ondoorzichtig is. Methodoloog prof. dr. Bethlehem, die zelf onderzoek doet naar de betrouwbaarheid van peilingen, is hier helder over: ‘Maurice de Hond staat erom bekend dat hij niet uitlegt wat hij doet. En daarmee ben ik eigenlijk al klaar met de peiling. Want als een peiling niet goed gedocumenteerd is, dan zou ik daar geen zin aan vuil willen maken.’ In zijn boek Peilingen in de praktijk legt Bethlehem uit dat zelfselectiepanels, waarbij iedereen zich vrijwillig kan aanmelden, per definitie niet representatief zijn voor de gehele bevolking. Peil.nl gebruikt zo’n zelfselectiepanel. Ook EenVandaag werkt met een zelfselectiepanel, en Bethlehem stelt expliciet dat je daarover niet mag concluderen dat het representatief is voor alle Nederlanders.

Daar komt bij dat de peiling is uitgevoerd in opdracht van de PVV zelf. Socioloog Laurent Chambon wijst erop dat peilingen altijd politiek geconstrueerd zijn: ‘Mijn vraag is: wie stelt de vraag? Wie betaalt? Die bureaus worden betaald door een partij, dus er is altijd een commercieel belang om met iets sterks te komen.’

De vraagstelling

Ook de formulering van de stelling zelf is aanvechtbaar. Chambon benadrukt dat de manier waarop een vraag wordt gesteld direct invloed heeft op het antwoord. De stelling ‘de islam past niet bij Nederland’ stuurt respondenten naar een negatief antwoord. Hij wijst er ook op dat de vraag iets wezenlijk anders meet dan wat Wilders suggereert: ‘Het gaat niet om de islam. Het gaat om de mensen die de islam dragen.’

Wetenschappelijke context

Uit internationaal wetenschappelijk onderzoek blijkt bovendien dat islamofobie in Europa niet zozeer voortkomt uit het daadwerkelijke aantal moslims in een land, maar uit een dreigingsperceptie gevoed door media en politiek. De onderzoekers Oztig, Gurkan en Aydin concluderen in The Strategic Logic of Islamophobic Populism dat islamofobisch populisme primair functioneert als electorale strategie, niet als neutrale weerspiegeling van de publieke opinie.

Conclusie

Wilders’ bewering dat ‘elke peiling’ zijn claim bevestigt is misleidend. De peilingen die hij aanhaalt zijn methodologisch onbetrouwbaar, niet onafhankelijk en deels niet eens meer te controleren. Dat een meerderheid van Nederlanders de islam afwijst is daarmee niet bewezen. De werkelijkheid is, zoals Chambon het verwoordt, complexer dan Wilders doet voorkomen.