Van 11 tot en met 22 maart is het de Nederlandse boekenweek met het thema ‘Mijn Generatie’. Boeken vormen al eeuwenlang een verhalend geheugen van de samenleving. Ze leggen niet alleen gebeurtenissen vast, maar vooral de emoties, spanningen en leefwerelden die een tijdperk kenmerken. Zoals Lotte Jensen, Neerlandicus en hoogleraar Literatuur- en cultuurgeschiedenis zegt: ‘Je merkt heel vaak dat boeken ook de tijdsgeest reflecteren.’

Romans laten zien hoe mensen in een bepaalde periode leven, denken en voelen. Schrijvers verwerken maatschappelijke thema’s in hun verhalen. Van werkloosheid tot mentale gezondheid en identiteitsvorming. Volgens Jensen gebeurt dat vaak via de personages. ‘Het belangrijkste is vaak het hoofdpersonage,’ zegt ze. ‘Omdat je in de gedachten van zo’n personage kunt kruipen.’ Door het perspectief van een personage leren lezers een tijdperk van binnenuit kennen.

Literatuur is geen exacte historische bron, maar vormt wel een waardevolle aanvulling op feiten en archieven. Jensen benadrukt dat fictie altijd een interpretatie blijft. ‘Literatuur is wel echt iets anders dan historische bronnen,’ legt ze uit. ‘Het is een impressie van de tijdsgeest.’ Toch maakt juist die verbeelding literatuur bijzonder. Daardoor kunnen lezers zich beter voorstellen hoe het was om in die tijd te leven.

Niet elk boek wordt echter een representatief generatieboek. Jensen onderscheidt hypes zoals De wetten van Connie Palmen en romans die daadwerkelijk een tijdsgeest vatten. ‘Soms vallen die samen, maar niet altijd,’ merkt ze op. Een hype laat zien wat mensen lezen, maar niet per se wat hen vormt.

Hoewel boeken tegenwoordig concurreren met sociale media en andere digitale vormen van entertainment, blijven ze uniek. Jensen ziet vooral de kracht van taal en verbeelding als reden. ‘Literatuur heeft iets wat andere media niet hebben,’ zegt ze. ‘De kracht van het woord, waarmee je de verbeelding kunt aanzetten.’ Juist die diepgang en intimiteit maken dat boeken nog altijd een krachtige manier zijn om een tijdperk vast te leggen.

“Maar we geven er ook zelf weer nieuwe betekenissen aan. Je kan het ook vergelijken met muziek. Er worden steeds covers gemaakt. Bijvoorbeeld een nummer met Worlds of Tears for Fears. Dat heb ik toen al gisteren gedraaid. Daar is een cover van gemaakt in 2001. En dat spreekt mensen dan nog steeds aan. Maar je geeft er net weer een nieuwe betekenis aan zelf. Dus zo gaat het met generaties mee.”

Luister hier naar wat taal en literatuur voor impact kan hebben op het verbinden van generaties: