Beelden van een met gruis bedekte Benjamin Netanyahu die uit een ingestort gebouw gehesen wordt, deden dit weekend hun ronde op het platform X. Israëls premier zou omgekomen zijn bij bombardementen van Iran. Netanyahu zou meerdere dagen geen publieke optredens hebben gehad. Daarnaast zou hij op een recente video te zien zijn met zes vingers, wat zou wijzen op AI-gegenereerde beelden.
Al snel bleek het allemaal om een desinformatiecampagne te gaan, gevoed door AI-beelden en mogelijk opgezet door het Iraanse regime. Toch voelde Netanyahu zich gedwongen te reageren. In de video op zijn persoonlijke X-account bezoekt hij een koffietent in een buitenwijk van Jeruzalem en laat hij zijn 5 vingers tellende handen zien. Ook over deze video gaan verhalen rond. Inconsistenties zouden wijzen op een Ai-gegenereerde video.
Wie of wat er precies achter deze campagne zit is onduidelijk. Buiten kijf staat dat meerdere buitenlandse overheden actief desinformatiecampagnes voeren, zo ook gericht op Nederland. ‘Rusland heeft bijvoorbeeld successen geboekt op het gebied van het Oekraïne-referendum’, vertelt Tim Bosch, expert op het gebied van inlichtingenwerk, hybride dreigingen en weerbaarheidsstrategieën. Het Oekraïne-referendum van 2016 ging over nauwere samenwerking tussen de Europese Unie en Oekraïne. Bosch: ‘Rusland heeft daar hoog ingezet met desinformatiecampagnes, en uiteindelijk aan het langste eind getrokken’ – 61% van de stemmers stemde tegen.
Maar hoe zit het met Iran? Proberen zij ook met desinformatiecampagnes de publieke opinie, en misschien zelfs de oorlog te beïnvloeden? Dat valt mee, stelt Bosch: ‘Iran heeft een grote reputatie op het gebied van hacken en inlichtingendiensten, maar het kan lang niet tippen aan Rusland.’ Iran ligt op dit moment zwaar onder vuur door Israël en de VS. ‘Ze zijn nu wel druk met andere dingen’, stelt Bosch.
In zijn ruim twintig jaar durende carrière bij de AIVD heeft Bosch de vorm van buitenlandse beïnvloedingcampagnes sterk zien veranderen. Bosch legt uit: ‘Beinvloedingscampagnes zijn eigenlijk van alle tijden. Wat nu anders is met de opkomst van eerst het internet, toen social media en nu AI, is dat het maken en verspreiden van nepnieuws veel makkelijker en sneller gaat.’ Als voorbeeld noemt Bosch opnieuw Rusland ‘De Russen hebben het onderdeel van hun staatsstrategie gemaakt.’
Hoe kunnen wij ons weren tegen nepnieuwscampagnes uit het buitenland? Sytze Hiemstra schreef er het boek over: Nepnieuws. Een overlevingsgids. Onze presentator Roemer van den Berg en gast Bas Erlings gingen er met hem over in gesprek.
Luister hieronder naar het segment van de radiouitzending van UPD8.
