Op 16 maart was de lijstrekker van 50Plus en nu Tweede Kamerlid Jan Struijs te gast bij Pauw en de Wit. Als hij door presentatrice Roos Moggré gevraagd wordt wat de belangrijkste thema’s voor hem zijn tijdens de gemeenteraadsverkiezingen, noemt hij eenzaamheid als een belangrijk aandachtspunt. Hij benadrukt dat de helft van de mensen boven de 70 zich echt eenzaam voelt.

Let op: Deze factcheck is uitgevoerd op basis van beschikbare informatie op de datum van publicatie.

Bewering: ‘50% van de mensen boven de 70 voelt zich echt eenzaam.’

Oordeel: Deels waar

Hoe erg is eenzaamheid in Nederland?

Eenzaamheid is een maatschappelijk probleem waar de laatste jaren steeds meer aandacht voor is. Zowel in de media als in de politiek komt deze thema aan bod. Ook de overheid probeert iets aan eenzaamheid te doen. In 2018 heeft het ministerie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid gestart. Dit programma heeft als doel om eenzaamheid bespreekbaar te maken en om in alle gemeenten een lokale aanpak te ontwikkelen om eenzaamheid te verminderen. Hiermee probeert de overheid niet alleen bewustwording te bevorderen, maar ze wil ook dat er concrete maatregelen komen om het probleem terug te dringen.

Zijn er zoveel ouderen eenzaam?

Struijs beweert dat de helft van de mensen boven de 70 eenzaam is. Tijdens het maken van deze factcheck is het geprobeerd om antwoord te krijgen van Struijs over waarop deze bewering is gebaseerd. Dat antwoord is nooit gekregen. Wel zijn er cijfers gevonden die deze claim onderzoeken. Elk vier jaar (in uitzondering van 2022 vanwege de coronapandemie) komt er een verslag van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen (GMVO) uit over de algemene gezondheid van de bevolking. Deze monitor wordt door alle GGD’en en het CBS uitgevoerd, waarbij er dezelfde vragen over basisset onderwerpen worden gesteld. Het gaat om onderwerpen zoals bewegen, ervaren gezondheid, maar ook sociale contact. Het laatste keer dat dit onderzoek uitgevoerd is, was in 2024. Het eerstvolgende moment is in 2028. Onder de kop ‘Eenzaam naar leeftijd 2024’ staat dat er 42,7% van de mensen tussen 65-74 jaar zich eenzaam voelt. Naarmate de leeftijd toeneemt, stijgt ook het percentage: voor de groep 75-84 is het 49,2% en voor 85+ is dat 60,2%. Het gemiddelde percentage voor deze groepen komt daarmee uit op 50,7%, omdat in de groep van 85+ een grote stijging zichtbaar is. Deze leeftijden zijn echter gegroepeerd, waardoor ook mensen van 65 tot 69 jaar worden meegerekend. Op basis van deze cijfers is het daarom niet specifiek vast te stellen hoe het percentage voor de groep van 70–74 jaar ligt. Het kan dus niet zo snel geconcludeerd worden dat de helft van de ouderen boven de 70 eenzaam is.

Hoe wordt het onderzoek uitgevoerd?

De GMVO is het grootste en meest representatieve onderzoek van Nederland en het wordt vooral gebruikt door gemeenten voor gemeentelijke beleid. ‘Om ook op gemeenteniveau representatieve cijfers te hebben is de totale steekproef heel groot, bijna 1,5 miljoen mensen’, vertelt Dr. Marije van Koperen, projectleider aan de Gezondheidsmonitors. ‘Van die 1,5 miljoen heeft 30% meegedaan aan het onderzoek, wat bijdraagt aan 454.000 mensen’, legt ze uit. Van de ouderen van 65 jaar en ouder die zijn uitgenodigd, heeft slechts 43% gereageerd. ‘Het onderzoek wordt in een “mixed-mode” design uitgevoerd. Dat houdt in dat het zowel digitaal als op papier is gedaan. Ook al is iemand niet digitaal vaardig, dan kan deze nog meedoen door het invullen van de papieren versie van de vragenlijst’, aldus Van Koperen. Het onderzoek bestaat uit een enquête (Basisvragenlijst Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024) met verschillende deelonderwerpen. In categorie E wordt eenzaamheid gemeten met behulp van de Jong-Gierveld schaal. Deze schaal bestaat uit 11 basisuitspraken met de antwoorden ‘ja’, ‘min of meer’ en ‘nee’. Aan elk antwoord is een score toegekend. Hoe hoger de totaalscore, hoe eenzamer de persoon is. Volgens VZinfo is dit ‘de meest bekende Nederlandse vragenlijst om eenzaamheid te meten.’

Aldus is een groot deel van de bevolking bereikt en onderzocht door middel van een zelf ingevulde enquête. Hoewel de interpretatie van eenzaamheid subjectief blijft, betreft dit het grootste onderzoek dat in Nederland is uitgevoerd.

Conclusie

De bewering dat de helft van de mensen boven de 70 eenzaam is, is deels waar. Uit dit onderzoek kan namelijk niet specifiek worden afgeleid hoe het zit met deze leeftijdsgroep, omdat de gegevens zijn ingedeeld in leeftijdscategorieën van tien jaar. Het gemiddelde percentage van deze groepen komt wel uit op 50%, wat vooral wordt veroorzaakt door de sterke toename in de groep van 85 jaar en ouder.