De aanslagen in Brussel in 2016 hebben de Brusselse gemeente Molenbeek blijvend veranderd. Volgens antropoloog Noel B. Salazar, die er zelf woont, zit die impact vooral in hoe het dorp sindsdien wordt bekeken. ‘Plots werd Molenbeek heel bekend in de internationale pers,’ vertelt hij. Die aandacht ging echter vaak gepaard met negatieve beeldvorming. 

Al snel na de aanslagen werd Molenbeek aangewezen als dé plek waar terrorisme vandaan zou komen. Salazar nuanceert dat beeld: ‘De terroristen waren op veel verschillende plaatsen aanwezig in Brussel, waaronder Molenbeek.’ Toch bleef juist deze wijk hangen in het publieke bewustzijn. Volgens hem komt dat doordat er al een bepaald stigma bestond. Het is een armere gemeente met een diverse, onder andere islamitische bevolking. ‘Als we denken aan terrorisme en islam, dan kijken mensen al snel naar Molenbeek.’ 

De gevolgen hiervan waren groot voor de inwoners. Vooral jongeren kregen te maken met wantrouwen. ‘Jonge mannen en zeker jonge moslimmannen worden dan overal bekeken: zou dat ook een mogelijke terrorist zijn?’ zegt Salazar. Dit zorgde voor een gevoel van onrecht en uitsluiting. Hij benadrukt dat het beeld dat ontstond niet overeenkomt met de werkelijkheid: ‘Het is niet alsof Molenbeek die terroristen kende of beschermde.’  

Naast stigmatisering zorgden de aanslagen ook voor meer verdeeldheid binnen Brussel. De stad bestond al uit verschillende sociale ‘bubbels’, maar die zijn volgens Salazar verder uit elkaar gegroeid. ‘Die aanslagen hebben bestaande bubbels nog versterkt.’ Sommige mensen vermijden de wijk zelfs volledig, mede door de negatieve berichtgeving. 

Toch heeft deze periode niet alleen negatieve effecten gehad. Binnen Molenbeek ontstond ook meer saamhorigheid. ‘Mensen voelen zich ook heel solidair onder elkaar verbonden,’ zegt Salazar. Bewoners organiseerden initiatieven om te laten zien dat hun wijk meer is dan het stereotype. 

De impact van de aanslagen op Molenbeek is daarmee vooral een combinatie van hardnekkige beeldvorming, groeiende polarisatie en tegelijkertijd een sterke verbondenheid. Zoals Salazar duidelijk maakt, laat dit zien hoe één gebeurtenis het imago van een hele gemeenschap langdurig kan bepalen. 

Afgelopen zondag was het alweer tien jaar geleden dat Brussel werd getroffen door de zwaarste terreuraanslag in de Belgische geschiedenis. Er vielen tientallen doden en honderden gewonden op de luchthaven van Zaventem en bij metrostation Maalbeek. Verslaggever Sofie Bouwmeester was afgelopen zondag bij dit metrostation voor de herdenking van deze tragische gebeurtenis.

Youri Verschoor, onderzoeker veiligheid en defensie bij het Clingendael Instituut, vertelt over de huidige terrorismedreiging in Europa en de invloed van de geopolitieke spanning in het Midden-Oosten.