Op vrijdag 13 februari is het Internationale Radiodag, de dag waarop mensen stil bij het belang en de kracht van radio staan. Dit jaar legt UNESCO de nadruk op het verantwoord gebruik van kunstmatige intelligentie binnen het medium. De boodschap is helder: “AI is een hulpmiddel, geen stem.”
In de ochtendspits klinkt het nieuws door de autoradio. Het nieuws van de dag wordt voorgelezen, maar er klopt iets niet. De stem van de nieuwslezer klinkt een beetje vreemd, je zou zeggen “nep”, alsof het door een robot ingesproken is.
Steeds meer regionale en lokale omroepen experimenteren met AI-gegenereerde stemmen voor het lezen van het nieuws bij radio-uitzendingen. Omroep Oost test dit weekend een AI-versie van de stem van presentator Jaap-Erik Bijls als voice-over bij “Bij Oost Nieuws”. Sommige redacties, zoals NoordHollands Dagblad, kijken ook naar hoe kunstmatige intelligentie ingezet kan worden bij het samenvatten van het nieuws voor radio-uitzendingen. De redactie verzamelt de nieuwsberichten, waarna een AI-tool, zoals ElevenLabs, het nieuws omzet in een compacte audioproductie.
Andere redacties die kunstmatige stemmen hebben getest zijn Omroep Flevoland, NH Media, Omroep Brabant en RTV Drenthe. Een gebrek aan personeel, beperkte capaciteiten en hoge tijdsdruk, zijn de belangrijkste redenen voor het toepassen van AI bij radio-uitzendingen.
“Als deze redacties alleen een AI-stem gebruiken bij het lezen van het nieuws, is dat niet gevaarlijk. Maar als het genormaliseerd wordt dat AI de teksten schrijft en het onderzoek uitvoert, dan hebben we wel een probleem”, vertelt AI-expert Jan Broersen. “Redacties zijn al aan het experimenteren zijn, dus het kan tot het tweede geval uiteindelijk leiden.”
Volgens een richtlijn van de Raad voor de Journalistiek bestaan er geen vaste regels voor het gebruik van AI bij nieuwsproducties. Redacties mogen intern een afweging maken. Wel geldt een belangrijke voorwaarde: het publiek moet duidelijk geïnformeerd worden wanneer kunstmatige intelligentie ingezet is, bijvoorbeeld wanneer een AI-stem het nieuws presenteert.
In de audioreportage onderzoekt verslaggever Veronika Stefanova hoe nieuwslezers, radiomakers en experts in Nederland omgaan met deze ontwikkeling, en waar volgens hen de grens tussen innovatie en risico ligt.
