Nederland haalt landgenoten terug uit conflictgebieden in het Midden-Oosten. Daarbij gaat de aandacht vooral uit naar veiligheid en logistiek. Tegelijk groeit ook de aandacht voor een ander aspect: de mentale gevolgen van zo’n plotselinge terugkeer. Hoewel veel Nederlanders opgelucht zullen zijn weer in een veilige omgeving te zijn, kan de overgang van onzekerheid naar veiligheid psychologische stress veroorzaken.

Traumapsycholoog Bessel van der Kolk benadrukt dat mensen vaak sterker reageren op dreiging dan ze vooraf verwachten. ‘Zelfs een relatief korte periode van onzekerheid of gevaar kan een sterke stressreactie veroorzaken,’ zegt hij. ‘Wanneer iemand daarna plotseling terugkeert naar veiligheid, kan het lichaam nog steeds in een staat van waakzaamheid blijven.’

De afgelopen dagen riepen het Ministerie van Buitenlandse Zaken en Nederlandse ambassades Nederlanders in de regio op om zich te registreren en waar mogelijk te vertrekken. Volgens het ministerie heeft de veiligheid van Nederlanders prioriteit en wordt gewerkt aan ondersteuning bij het vertrek van de Nederlanders uit het gebied.

Voor veel mensen kan de situatie in korte tijd hectisch zijn geworden. Denk aan het snel nemen van beslissingen, onzekerheid over vluchten of routes naar huis en het omgaan met berichten over geweld of onrust in de omgeving. Zulke omstandigheden kunnen stressklachten veroorzaken, zelfs wanneer iemand maar kort in een conflictgebied verbleef.

Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu kunnen acute stressreacties zich uiten in slaapproblemen, prikkelbaarheid en concentratieproblemen. In veel gevallen verdwijnen deze klachten vanzelf, maar bij sommige mensen houden ze langer aan. Bessel benadrukt daarom het belang van goede begeleiding na terugkeer.

Familie, vrienden en werkgevers spelen daarbij een belangrijke rol. Begrip en ruimte om ervaringen te verwerken kunnen helpen bij het herstel. ‘Mensen denken vaak dat alles weer normaal is zodra het gevaar voorbij is,’ zegt Van der Kolk. ‘Maar het lichaam kan nog lange tijd reageren alsof de dreiging er nog steeds is.’ Goede begeleiding kan helpen om die overgang naar veiligheid mentaal zo soepel mogelijk te laten verlopen.

Naast goede begeleiding is het ook belangrijk om te weten hoe het beleid van repatriëren werkt. In de onderstaande video vertellen Barbara van der Rest, woordvoerder Verbond van Verzekeraars en Joris Melkert, luchtvaartexpert TU Delft hoe het werkt met verzekeringen en vliegen.