De energieprijzen stijgen opnieuw snel door de oplopende spanningen in het Midden-Oosten. Aanvallen op gasvelden en verstoringen van belangrijke transportroutes zorgen voor onzekerheid op de wereldmarkt. Tegelijkertijd groeit de vraag, wanneer spreken we eigenlijk van een echte energiecrisis?
Volgens Robert Harmsen, universitair docent Energie & Grondstoffen aan de Universiteit Utrecht, is dat minder zwart-wit dan vaak wordt gedacht. ‘Nederland merkt de gevolgen van de energiecrisis in het Midden-Oosten zeker, maar niet altijd direct en ook niet voor iedereen op dezelfde manier,’ legt hij uit. Een energiecrisis draait volgens hem niet alleen om stijgende prijzen, maar vooral om verstoringen in de beschikbaarheid van energie.
Op dit moment zijn er vooral signalen van spanning op de markt. Door schade aan gasinfrastructuur en geopolitieke onzekerheid neemt het aanbod af, terwijl de vraag hoog blijft. Dat leidt tot prijsstijgingen, maar betekent nog niet automatisch dat er een crisis is. De manier waarop die stijgingen zichtbaar worden, verschilt bovendien per huishouden. ‘Voor gas en elektriciteit thuis hangt het sterk af van het type contract dat mensen hebben,’ zegt Harmsen. ‘Mensen met een vast contract merken prijsstijgingen vaak pas later, terwijl mensen met een variabel contract sneller veranderingen zien.’
Voor veel huishoudens zijn die prijsstijgingen inmiddels al voelbaar. Daarom organiseert WISE Nederland deze week de zogeheten Koude Week, een actie waarbij mensen hun verwarming lager zetten om aandacht te vragen voor energiearmoede.
De gevolgen reiken verder dan de energierekening
Wat een situatie richting een crisis kan duwen, is het bredere effect op de economie. ‘Energie is namelijk nodig voor vrijwel alles wat we consumeren, van voedselproductie tot transport en industrie,’ aldus Harmsen. Wanneer energie duurder wordt, stijgen ook andere prijzen en ontstaat er druk op meerdere sectoren tegelijk.
Intussen wordt er op verschillende manieren geprobeerd de gevolgen te beperken. Het Internationaal Energieagentschap roept op tot energiebesparing, bijvoorbeeld door minder te rijden of vaker thuis te werken. Ook worden kolencentrales tijdelijk vaker ingezet om eventuele tekorten op te vangen, ondanks klimaatdoelen.
Door de aanhoudende onzekerheid blijft de energiemarkt sterk afhankelijk van ontwikkelingen in het Midden-Oosten, waarbij nieuwe verstoringen direct invloed kunnen hebben op prijzen en beschikbaarheid.
In de talkshow vertelt Hester van Veenen van Coöperatie IB Utrecht over de hoge prijzen van energie, gas en brandstof en hoe budgetcoaching daarbij kan helpen.
