Tachtig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog is nog altijd niet alles bekend over wat er gebeurde met gevangenen van het Oranjehotel, de Scheveningse gevangenis waar duizenden verzetsmensen werden opgesloten. Voor veel nabestaanden betekent dat dat belangrijke vragen onbeantwoord blijven.
Volgens gegevens van het Nationaal Archief en de Stichting Oranjehotel zaten tijdens de oorlog ruim 25.000 mensen gevangen in het Oranjehotel. Meer dan 250 van hen werden geëxecuteerd op de Waalsdorpervlakte. Maar niet alle dossiers van deze gevangenen zijn volledig toegankelijk. Een groot deel van de archieven, waaronder verhoren en arrestatiedossiers, is lange tijd slechts beperkt openbaar geweest vanwege privacywetgeving. Dat blijkt onder meer uit de gefaseerde openstelling van oorlogsarchieven door het Nationaal Archief, waarbij dossiers stap voor stap worden vrijgegeven en sommige stukken nog altijd (gedeeltelijk) afgeschermd zijn. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan digitalisering en ruimere inzageregelingen, maar het proces is complex en nog niet afgerond.
Voor nabestaanden betekent dit een blijvende onzekerheid en een gemis aan afsluiting. Zonder toegang tot deze archieven blijft vaak onduidelijk wat er precies met hun familieleden is gebeurd. Werden ze verraden? Wat is er tijdens hun gevangenschap gebeurd?
Minka Kaszó, die op 2 april te gast was in onze podcast Verborgen Geschiedenis, herkent die onzekerheid. Haar moeder zat in het verzet en werd uiteindelijk verraden. Tot op de dag van vandaag is niet bekend door wie. “Ik weet nog steeds niet wie mijn familie heeft verraden,” zegt ze. “Ik kan nu wel in de archieven kijken van wie ik verdenk, maar het niet zeker weten is slopend.” Dat gebrek aan duidelijkheid maakt verwerking moeilijk. Binnen haar familie werd weinig gesproken over de oorlog. Haar tante zat gevangen in het Oranjehotel, maar zweeg na de oorlog over wat daar gebeurd was.
Historische documenten zijn daarmee niet alleen van belang voor onderzoekers, maar ook voor persoonlijke verwerking. Ze bieden context, erkenning en soms eindelijk antwoorden. Zolang niet alle archieven volledig toegankelijk zijn, blijft een deel van deze geschiedenis verborgen en daarmee ook een deel van de waarheid voor de nabestaanden die nog altijd wachten.
In mijn audioreportage ga ik dieper in op een van de ingrijpende onderdelen van die verborgen geschiedenis: de executies van gevangenen van het Oranjehotel op de Waalsdorpervlakte. Door verhalen en informatie samen te brengen, wordt hoorbaar wat zich daar heeft afgespeeld en waarom juist deze geschiedenis verteld moet blijven worden.
