Na een zenuwslopende verkiezingsrace behaalde Péter Magyar met zijn partij Tisza een tweederdemeerderheid in het parlement. Zijn belangrijkste beloftes: het ontmantelen van het systeem van Viktor Orbán, het herstellen van Hongarije als betrouwbare partner binnen de EU en de NAVO, en het invoeren van een nieuwe grondwet die de minister-president maximaal twee termijnen toestaat. Maar wat dreef de Hongaarse bevolking tot een uitkomst die neerkomt op ‘regime change’?

In 2010 behaalde Viktor Orbán met zijn partij Fidesz eveneens een tweederdemeerderheid, waarmee hij de grondwet ingrijpend kon herschrijven. ‘Hongarije werd tot voor kort gerund als een mafiastaat, met Orbán als godfather,’ vertelt Bálint Magyar, schrijver van het boek Post-Communist Mafia State: The Case of Hungary. Hij was tot een jaar voor Orbáns verkiezingsoverwinning minister van Onderwijs en zat in het parlement namens Alliance of Free Democrats, een partij waarvan hij medeoprichter was.

Orbán trok de macht voornamelijk naar zich toe door in alle lagen van de samenleving Fidesz-prominenten te plaatsen. ‘Je kan je er niks bij voorstellen: in elke vezel van de maatschappij werden mensen gechanteerd. Entrepreneurs die protest wilden uiten tegen de regering, werd hun bezit afgepakt.’ Een van de meest prangende vormen van invloed was de manier waarop de regering invloed uitoefende op het onderwijs. ‘De minister van Onderwijs koos persoonlijk alle directeuren van elke school uit, allemaal Fidesz-aanhangers. Als een onderwijzer ontslagen werd vanwege politieke uitlatingen, werd verzekerd dat diegene nergens anders meer een baan kon krijgen in het onderwijs.’

Daar bleef het niet bij. Orbán wees namelijk ook de leden van het grondwettelijk hof aan en beperkte de rechten van de LHBTIQ+-gemeenschap door bijvoorbeeld de Pride-mars landelijk te verbieden. De Hongaarse journalist Lili Rutai, die onder andere schrijft voor The Guardian, zag uiteindelijk toch een omslagpunt. ‘De staat van de economie is consistent slechter geworden, ook als je het vergelijkt met de Hongaarse buurlanden zoals Polen, Tsjechië en Oostenrijk. De oorlog in Oekraïne en covid maakten zaken niet beter, en Hongarije kreeg nauwelijks subsidies van de Europese Unie.’ Daarbij sloot Hongarije ook leningen af, die vastgoed flink duurder maakten. ‘De corruptie verslechterde de economie nog veel verder en maakte het leven van de Hongaren veel onzekerder,’ stelt Rutai.

En dus komt er een einde aan het tijdperk-Orbán, maar wat Rutai wel opviel, is hoe snel hij zijn verlies toegaf. ‘Ik had niet verwacht dat hij zo snel een speech zou houden na de verkiezingsnederlaag. Ik denk niet dat Orbán had zien aankomen dat hij op deze plotselinge manier zou verliezen.’

Want in aanloop naar de verkiezingen waren er veel geluiden dat Orbán samen met Rusland een sabotageactie zou kunnen organiseren om de verkiezingen te verstoren, bijvoorbeeld door een noodtoestand uit te roepen of de legitimiteit van de resultaten in twijfel te trekken. Maar dat bleef uit. ‘Ik denk dat het feit dat Magyar met twee derde van de zetels in het parlement heeft gewonnen iets was waar de Fidesz-partij niet omheen kon. Het mandaat is te groot. Met dit mandaat voor Magyar was er geen manier meer om de macht vast te houden.’

De grote vraag is: wat gebeurt er nu met Orbán? Zou hij kunnen worden vervolgd in een corruptiezaak? Rutai stelt dat een rechtszaak tegen zijn Fidesz-bondgenoten waarschijnlijker is. ‘Orbán heeft alle verantwoordelijkheid afgeschoven op mensen in zijn “inner circle”. Hij is zogenaamd niet rijk geworden, maar zijn familie wel.’

In plaats van een rechtszaak denkt Rutai eerder dat Orbán een poging zal doen om een comeback te maken. ‘Hij heeft dit al een keer eerder gedaan: in 2002 verloor hij de verkiezingen als minister-president, om in 2010 een landelijke verkiezingszege te behalen. Het zal echter waarschijnlijk niet heel succesvol worden, want als twee derde van de bevolking je wegstemt, krabbel je daar meestal niet meer van op.’

Maar welke invloed heeft de verkiezingsuitslag eigenlijk op Hongarije zelf? Beluister deze audioreportage waar diverse experts aan het woord komen over wat deze uitslag voor het. land betekend: