Op 17 april kondigde de Duitse overheid een accijnsverlaging van 17 cent per liter benzine aan, die op 1 mei ingaat. Daarnaast overweegt de regering om de btw op basisvoedsel van 7 naar 0 procent. De maatregelen moeten de kosten voor consumenten verlichten, maar roepen ook een sterke reactie op. Vooral bij producten als benzine en voedsel lijken kleine prijsverschillen een grote impact te hebben.
Volgens universitair hoofddocent Hannes Datta van Tilburg University komt dat doordat het om basisbehoeften gaat. ‘Benzine en voedsel zijn producten waar consumenten veel prijskennis over hebben,’ legt hij uit. ‘Je hebt als het ware een eigen referentieprijs.’ Doordat prijzen bovendien transparant zijn en veel media-aandacht krijgen, vallen veranderingen sneller op dan bij andere producten.
Die gevoeligheid hangt sterk samen met hoe vaak mensen deze producten kopen. Bastiaan van Houten, promovendus aan Tilburg University, stelt: ‘Mensen reageren sterker op producten die ze vaak kopen, zoals melk en eieren.’ Hoe vaker consumenten met een prijs worden geconfronteerd, hoe zwaarder die meeweegt in hun beleving.
Dat beeld wordt bevestigd door onderzoek van het National Bureau of Economic Research (NBER). Daaruit blijkt dat consumenten hun beeld van prijsstijgingen vooral baseren op prijzen die ze dagelijks zien. Niet de hoogte van de uitgaven, maar juist de frequentie van prijsveranderingen bepaalt hoe sterk mensen reageren. Producten die vaak worden gekocht, hebben daardoor een grotere invloed op hoe duur het leven “voelt”.
Psychologisch speelt prijsperceptie een centrale rol. Van Houten legt uit dat consumenten in tijden van prijsschommelingen alerter worden, maar tegelijkertijd minder goed weten wat een ‘eerlijke’ prijs is. Daardoor worden ze gevoeliger voor prijsdalingen en aanbiedingen. Kleine dalingen voelen als winst, terwijl stijgingen extra hard aankomen, een effect dat bekendstaat als verliesmijding.
Die prijsgevoeligheid is ook zichtbaar in grensregio’s. Wanneer benzine of boodschappen in Duitsland goedkoper zijn, steken consumenten de grens over om te besparen. Dat onderstreept hoe bepalend prijs is bij producten die weinig van elkaar verschillen.
Opvallend is dat het voor consumenten weinig uitmaakt of een prijsdaling voortkomt uit beleid of een korting. ‘Kortingen zijn vaak tijdelijk, terwijl accijnsveranderingen een langetermijneffect hebben waar consumenten rekening mee kunnen houden,’ aldus Datta.
In de onderstaande video legt verslaggever Amber van Es uit wat deze maatregelen inhouden en welke economische effecten ze kunnen hebben.
