UTRECHT –De Domtoren-urn kan de laatste rustplaats worden van de Utrechter. Joost Gijzel bedacht een nieuwe manier om de liefde voor Utrecht te verwerken in een afscheidsritueel. Hij heeft daarvoor een kleurrijke urn ontwikkeld in de vorm van de Domtoren. Waarom is dit niet een losstaand gedenk object maar maakt dit deel uit van een grotere maatschappelijke trend?
Joost Gijzel wilde een ashouder ontwerpen die zowel optisch als sentimenteel afweek van de traditionele urn. De Domtoren-urn is twintig centimeter groot en in felle kleuren ontworpen. Gijzel werkte samen met een professionele uitvaartorganisatie om de urnen te optimaliseren. De objecten worden met de hand gemaakt. “De Domtoren-urn moet afstand nemen van het beladen stigma rondom rouwen; hij is bedoeld om vreugde en optimisme naar boven te halen.” Volgens Gijzel.
De Domtoren is niet zomaar een gebouw. Het is hét herkenningspunt van Utrecht en al eeuwen het symbool van de stad. Met zijn 112 meter is het de hoogste kerktoren van Nederland en zichtbaar vanuit bijna elke hoek van de binnenstad. “De Dom is een gevoel van thuiskomen,” aldus Joost Gijzel. “Daar horen de fijne herinneringen bij die mensen hebben aan onze stad.”
Trends in de uitvaartwereld
De Domtoren-urn is onderdeel van een grotere trend; al langere tijd zien we een verandering in de maatschappelijke houding ten opzichte van de dood. Jeanneke Scholtens, trendonderzoeker op het gebied van de dood, seks en religie, vertelt over deze verschuiving. ‘Vroeger besteedden wij de zorg rondom overlijden uit aan instituten, zoals de kerk en het ziekenhuis. Wat we nu zien, is dat de regie weer terugkomt bij het individu,” aldus Scholtens.
Scholtens noemt een aantal oorzaken voor deze verandering waaronder, secularisatie: de kerk heeft minder invloed op ons dagelijks leven en dus ook op hoe we het levenseinde vormgeven. Daarnaast leven we in een tijd waarin identiteit en persoonlijkheid centraal staan. Mensen pakken niet alleen de regie over hun leven, maar ook over hun dood. Dit wordt een persoonlijk proces waaraan iedereen zijn eigen gevoelens, herinneringen en wensen koppelt. “Objecten zoals een Domtoren-urn laten zien dat rouw niet langer anoniem hoeft te zijn, maar verbonden kan worden aan iemands persoonlijke verhaal,” aldus Scholtens. Vroeger was de dood meer een taboeonderwerp waar weinig over gesproken werd, inmiddels is er ruimte om dat gesprek wel te voeren. Dit wordt versterkt door de oplopende vergrijzing. Vanaf 1 januari 2025 is 20,8 procent van de Nederlandse bevolking ouder dan 65. In 1990 was dit nog 12,8 procent van de inwoners. (Centraal Bureau voor de Statistiek.). Voor een groeiend deel van de bevolking is de aanstaande dood een relevant onderwerp. Zo is er bijvoorbeeld ook een speciaal café opgericht waar mensen samenkomen om te praten over hun overlijden en hun uitvaart; het Death Café.
Andere manieren
We zien steeds meer nieuwe manieren van lijkbezorging en veranderende funeraire gebruiken. Er wordt onder andere gewerkt aan de modernisering van de Wet op de lijkbezorging. Momenteel zijn alleen begraven, cremeren en ter beschikking stellen aan de wetenschap legaal. Echter is er een wetsvoorstel in voorbereiding waarin technieken zoals resomeren (het lichaam oplossen in water en chemicaliën) en humuseren (het composteren van een lichaam) worden toegestaan. Ook worden er steeds vaker biologisch afbreekbare kisten geproduceerd, waarmee rekening wordt gehouden met het milieu. De verandering van afscheidsrituelen zien we dus terug op vele fronten: van ecologie en wetgeving tot de zoektocht naar nieuwe symbolen waar de Domtoren-urn er één van is.
Een mooi ding
Gijzel vertelt dat veel mensen positief zijn: “De Domtoren-urn staat symbool voor Utrecht en verbondenheid met de stad, en dat merk je aan de reacties: mensen kijken ernaar en zeggen ‘Hé, wat een mooi ding.’ Het is iets dat zowel hun emoties als hun identiteit raakt.” De Domtoren-urn is hiermee meer dan zo maar een object, het is een persoonlijk symbool dat deel uitmaakt van een grotere maatschappelijke verschuiving. Gijzel geeft aan de ambitie te hebben om in de toekomst nog meer urnen te maken die het sentiment van een stad weerspiegelen.
Hier een video interview van Sophie Rave met Jenneke van Dijk. Zij is de eigenaar van Barbara Uitvaarwinkel in Utrecht. Samen met Joost Gijzel heeft ze de urn ontworpen.
