UTRECHT CENTRUM – Het UICF (Utrecht Internationaal Comedy Festival) heeft afgelopen week plaats gevonden. Dit is het grootste comedyfestival van de Benelux. Op dit festival treden meerdere bekende en onbekende komedianten op op verschillende plekken in Utrecht. Het thema van dit jaar is ‘in andermans schoenen’. De komedianten proberen maatschappelijke vraagstukken vanuit andermans perspectief te laten zien. Maar hoe beweegt de humor van UICF mee in deze complexe en gepolariseerde samenleving?
Deze editie heeft als thema The Elephant in the Room hiermee wil het comedyfestival aansluiten op de tijdgeest en richt het zich op ongemakkelijke thema’s als gender, identiteit en maatschappelijke conflicten. Het festival is op zoek naar nieuwe perspectieven. Zo was op 5 maart de voorstelling ‘Freedom is No Joke’ te zien in de Stadsschouwburg waarin comedians met een vluchtelingenachtergrond hun verhalen deelden over overleving en het opbouwen van een nieuw bestaan. Door heel Tivoli zijn er kleine metaforische voorstellingen gegeven over olifanten, die bijvoorbeeld gewassen worden. Om het thema in te luiden.
Veranderende grenzen van humor
Volgens Lambert-jan Koops (zakelijk leider van UICF en oud komediant) veranderen de grenzen van humor voortdurend. Humor staat in relatie tot de normen en waarden van een bepaalde tijd. Koops geeft aan dat deze verandering niet altijd rechtlijnig is. Het publiek staat nu open voor andere onderwerpen dan vroeger. Hiervan is kanker een goed voorbeeld. “Als je twintig jaar geleden met kanker schold in je optreden, dan was je gewoon af. Dat kon echt niet,” aldus Koops. Maar er zijn ook onderwerpen die nu juist gevoeliger liggen bij het publiek, zoals grappen over homoseksualiteit, dikke mensen en racisme. “Soms voel je gewoon een kilte in de zaal,” vertelt Koops wanneer dit soort grappen worden gemaakt.
Persoonlijke aanpassing
De stand-upkomediant moet constant rekening houden met wanneer een grap omslaat naar disrespect. Koops legt uit dat het een dunne lijn is, waar vooral de oudere generatie comedians moeite mee heeft. Een toelichting komt van Madelijn Strick, onderzoeker van humor en sociale verhoudingen. Ze legt uit dat humor verschuift van maatschappelijke grappen naar meer persoonlijke verhalen. Volgens Strick heeft deze ontwikkeling een keerzijde, omdat het moeilijker wordt om met humor maatschappijkritische standpunten in te nemen.
Meer dan alleen een grap
Humor is zoveel meer dan alleen mensen aan het lachen krijgen. Humor is een cruciaal onderdeel van onze maatschappij. Wanneer comedians hun eigen ervaringen en onzekerheden delen, herkennen mensen zich hierin. Grapjes zorgen voor sociale cohesie. Door dezelfde twijfels, zorgen en frustraties met elkaar te delen, vormen mensen een gevoel van eenheid. “Samen lachen zorgt ervoor dat je je meer een groep voelt,” aldus Strick. Verder kunnen grappen gebruikt worden voor het bespreekbaar maken van moeilijke onderwerpen zoals menstruatie, geloof en seks. Strick vertelt dat het benaderen van deze onderwerpen met laagdrempelige grapjes het toegankelijker maakt voor mensen om hierover te praten. Een ander belangrijk effect van humor is dat het mensen hun sociale positie kan veranderen. “Humor kan ervoor zorgen dat mensen je sympathieker en toegankelijker vinden,” volgens Strick. Een voorbeeld dat zij geeft, gaat over hoe vrouwen in de door mannen gedomineerde comedywereld serieuzer worden genomen omdat mensen hen grappig vinden, en zij hierdoor meer sociaal aanzien krijgen.
De boodschap telt
Humor verandert dus voortdurend mee met de maatschappelijke context; het publiek geeft haar voorkeur aan en de comedian speelt hierop in. Deze werking zien we ook terug bij het UICF, dat niet alleen het publiek een fijne avond wil bezorgen, maar ook nieuwe perspectieven en verbondenheid wil doorgeven. “Als comedian weet je dat woorden kracht hebben, maar het is de reactie van het publiek die bepaalt of een grap werkt,” zo besluit Koops.
Hierbij een video interview van Sophie Rave met Hans Gommer. Hans is een comedian en podcastmaker die op het Utrecht comedy festival optreedt. In dit interview vertelt hij over wie hij is, en hoe hij via zijn achtergrond bij dit festival gekomen is.
