ZEIST – Het werk van buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) is de afgelopen tien tot vijftien jaar gevaarlijker geworden. Gemeenten in Nederland proberen daarom de veiligheid van handhavers te vergroten. In Zeist zijn ze sinds deze maand begonnen met nieuwe maatregelen. Tegelijkertijd komt er vanuit het onderwijs een roep voor betere bescherming en meer aandacht voor jongere criminelen.

De gemeente Zeist startte in december 2024 een pilot met bodycams voor boa’s. In 2025 besloten ze om de bodycams in te gaan zetten. Het doel van de bodycams is om gevaarlijke situaties veiliger te laten verlopen. Volgens persvoorlichter Siewerd de Jong zijn ze ingesteld om de boa’s extra bescherming te bieden, zou het mogelijk spanningen moeten verminderen en hebben ze objectief beeldmateriaal mocht dat nodig zijn. ‘De bodycams staan niet continue aan. De boa’s zetten ze alleen aan wanneer zij dat nodig achten. Ze kunnen niet continue aan staan om de privacy van burgers te kunnen waarborgen.’

Digitalisering en meer zichtbaarheid
Naast de bodycams heeft de gemeente ook nog andere maatregelen ingesteld om het werk van de boa’s te verbeteren. Zo hebben ze een nieuw handhavingssysteem ingesteld. Met dit systeem worden verschillende soorten software in één platform gebundeld. Boetes, controles en meldingen kunnen hierdoor gelijk op straat verwerkt worden. ‘Dit zorgt voor nog efficiënter en een betere registratie van het werk,’ verteld De Jong. Het team kan dus ook anders georganiseerd worden. ‘De boa’s zullen nu nog meer zichtbaar zijn. Dit alles maakt het voor de inwoners makkelijker om naar ze toe te stappen.’ De gemeente noemt dit een belangrijke stap. ‘Met deze stappen zetten wij ons in op een toekomstige handhaving. We bouwen het vertrouwen zo nog meer op en zorgen voor een veiligere leefomgeving voor iedereen.’

Korter lontje
Volgens Jacques Holtes, docent Veiligheid en Defensie aan het ROC Midden Nederland, is het werk van de boa’s de afgelopen duidelijk verandert. Vooral boa’s in het zogenoemde domein 1, de handhavers in de openbare ruimte, hebben hier het meeste last van. ‘Het werk is gevaarlijker geworden’ verteld Holtus. ‘Enerzijds is het takenpakket uitgebreid, maar vooral zijn het de mensen die een korter lontje hebben gekregen, zeker sinds de corona.’ Hij wijst er daarnaast op dat boa’s altijd al te maken hebben gehad met gebrek aan respect. ‘De domein 1 boa is van oudsher gebouwd op de fundamenten van de stadswacht, de zogeheten Melkertbanen. Dit waren banen waarbij de werkgever subsidie ontvangt van de werkgever, de gemeente. Daardoor wordt het beroep door sommige mensen nog steeds minder serieus geworden.’ Dit zou in de praktijk kunnen leiden tot agressie of geweld.

Meer middelen
Hoewel bodycams volgens de gemeente kunnen helpen bij de veiligheid en bewijsvoering, denkt Holtus dat de preventieve werking hiervan soms wordt onderschat. ‘Één gemiddelde burger zal zich misschien inhouden als ze de bodycam zien,’ zegt hij, ‘maar mensen onder invloed van alcohol, drugs of verwarde personen trekken zich hier weinig van aan.’ De bodycam zorgt er ook niet voor dat mensen geen geweld gaan gebruiken. ‘Soms is de straf waarvoor ze worden aangesproken zwaarder dan het feit dat ze gefilmd worden.’ Daarom vindt Holtus dat de boa’s meer middelen zouden moeten krijgen om zichzelf te kunnen beschermen. ‘In mijn optiek moet iedere boa, ongeacht welk domein, worden uitgerust met handboeien, een wapenstok en pepperspray.’ Afhankelijk van de functie zou er volgens hem ook een vuurwapen overwogen kunnen worden. Op dit moment is dit slechts voor een beperkt deel van de boa’s toegestaan. Meer aandacht voor jongere zou ook al kunnen helpen. ‘Het grootste deel van de gewelddadige mensen, zijn jongeren. Dit komt vooral door gebrek aan omgaan met gezag en te weinig sturing in hun jonge jaren. Er zou dus ook naar de ouders gekeken moeten worden.’

Toekomst
Volgens Holtes staat het beroep van de boa de komende jaren voor een belangrijke ontwikkeling. Door de snelle professionalisering verwacht hij dat de rol van handhavers verder zal veranderen. ‘Ik denk dat de boa uiteindelijk of weer samengaat met de politie, of een eigen zuil moet krijgen onder Justitie,’ zegt hij. Tegelijkertijd verwacht hij niet dat het geweld tegen handhavers snel zal afnemen. ‘Dat hangt uiteindelijk af van de keuzes van de politie.’ Voor gemeentes betekent dit dat de veiligheid op straat een blijvend aandachtspunt zal zijn. Terwijl het werk van de boa’s steeds belangrijker wordt voor de leefbaarheid in steden en dorpen, groeit ook de vraag hoe zij hun werk veilig kunnen blijven doen.