AMERSFOORT – Terwijl steeds minder Nederlanders naar de kerk gaan, kwamen zondag tientallen bezoekers naar de Fonteinkerk voor Muziek & Ontmoeting. Het initiatief combineert een concert met een gezamenlijke lunch en wil een plek bieden waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Daarmee laat de bijeenkomst zien hoe kerken ook in een tijd van ontkerkelijking een rol kunnen spelen in het creëren van gemeenschap en verbinding.
Een zondagmiddag in de Fonteinkerk
Na de zondagse kerkdienst maakt de Fonteinkerk zich klaar voor Muziek & Ontmoeting. Nog voordat de eerste noot heeft geklonken, zitten bezoekers met een beker koffie in de hand in kleine groepjes in de zon te wachten. Wanneer de deuren van de kerkzaal opengaan, vult de ruimte zich langzaam met voornamelijk oudere echtparen. Binnen wacht een lichte en ruime kerk met een schuin aflopend dak, asymmetrische bakstenen muren en een eenvoudig ingericht interieur.
Verrassende klanken
Na een korte introductie van organisator Gert-Jan Geerse neemt Kamerkoor Venus uit Utrecht plaats voor in de kerk. Het koor presenteert Electric, een nieuw programma waarin traditionele koorzang wordt gecombineerd met elektronische muziek.
In eerste instantie verloopt het concert zoals veel klassieke kooruitvoeringen. De stemmen vullen de ruimte en het publiek luistert aandachtig. Naast het koor staan twee grote versterkers opgesteld en midden tussen de bezoekers zit een technicus achter een laptop. Halverwege de uitvoering wordt duidelijk waarom.
Plots verandert de sfeer. Enkele koorleden verschijnen blootsvoets vanuit de zijgangen van de kerk, terwijl uit de speakers elektronische tonen klinken die je niet snel in een kerk verwacht. De combinatie van religieuze koorzang en elektronische geluiden zorgt voor verraste blikken, maar het publiek blijft aandachtig luisteren. Af en toe beweegt iemand zachtjes mee op de muziek of sluit even de ogen.
Niet iedereen beleeft het concert hetzelfde. De 81-jarige Clara komt vooral voor de muziek. Over het optreden is ze eerlijk: ‘Je moet aan deze muziek wennen. Ik houd meer van klassieke koorzang.’
Soep, gesprekken en ontmoeting
Na het laatste applaus verplaatst het gezelschap zich naar de aangrenzende ruimte voor een eenvoudige lunch waarbij bezoekers een kop soep kunnen pakken. Wat direct opvalt, is dat ook de leden van Kamerkoor Venus aanschuiven. Al snel ontstaan gesprekken over het concert en andere alledaagse onderwerpen.
Juist dat samenzijn vormt volgens organisator Gert-Jan Geerse de kern van Muziek & Ontmoeting, een terugkerend initiatief dat zes keer per jaar wordt georganiseerd. Hoewel iedere editie een andere muzikale invulling kent, was het optreden van Kamerkoor Venus opvallend door de experimentele combinatie van zang, versterkers en elektronische klanken.
‘Mensen hebben mensen nodig,’ zegt Geerse. ‘Als muziek een middel kan zijn om ontmoeting te faciliteren, dan worden mensen daar alleen maar beter van.’
Volgens Geerse probeert de Fonteinkerk hiermee een rol te spelen in de wijk. Het doel is niet in de eerste plaats om mensen terug naar de kerk te krijgen, maar om een plek te bieden waar verbinding ontstaat.
‘Wij willen als kerk een rol spelen in de wereld, met name hier in de wijk. Muziek & Ontmoeting is een mooie manier om mensen die niet specifiek naar de kerk gaan toch op een laagdrempelige manier binnen te laten lopen en iets samen te laten beleven.’
Een open kerk voor de wijk
Aan een van de tafels zit de 73-jarige Mieke. Zij kijkt enthousiast terug op het optreden van Venus. Vooral de combinatie van koorzang en elektronica sprak haar aan. Als lid van de Fonteinkerk voelt zij zich sterk verbonden met de gemeenschap. Volgens haar zorgt de open sfeer ervoor dat bezoekers terugkomen.
Muziek als lijm
Die gedachte sluit aan bij wat theoloog en musicus Hanna Rijken in haar onderzoek ziet gebeuren. Volgens haar betekent ontkerkelijking niet dat de behoefte aan gemeenschap of zingeving verdwijnt. Die behoefte bestaat nog steeds, maar uit zich tegenwoordig in andere vormen, zoals schoonheid, muziek en verstilling.
‘Muziek is een soort lijm’, zegt Rijken. ‘Er zijn onzichtbare draden waardoor losse individuen één gemeenschap kunnen worden.’ Volgens haar ontstaat die verbondenheid al tijdens het luisteren. Mensen stemmen zich op elkaar af en beleven hetzelfde moment. De ontmoeting vindt daardoor niet pas plaats tijdens de lunch, maar begint al in de kerk tijdens het concert.
‘Muziek brengt mensen niet alleen bij elkaar, muziek ís ook een vorm van ontmoeting,’ zegt Rijken. De gedeelde ervaring zorgt ervoor dat mensen zich onderdeel voelen van een groter geheel, ook wanneer zij elkaar daarvoor niet kenden.
Verbinding in een tijd van ontkerkelijking
Rijken ziet initiatieven zoals Muziek & Ontmoeting als een mooi voorbeeld van hoe kerken zich creatief aanpassen aan een veranderende samenleving. Waar vroeger veel mensen vanzelfsprekend iedere zondag naar een kerkdienst gingen, zoekt men tegenwoordig vaker naar momenten van muziek, schoonheid en een open sfeer. Via die weg vinden zij ook ontmoeting en bezinning.
‘Muziek & Ontmoeting is een prachtig voorbeeld van ruimte bieden voor die transformatie van religiositeit,’ zegt zij.
Volgens Rijken verdwijnt de behoefte aan verbinding niet; de manier waarop mensen die verbinding zoeken verandert wel. Juist daarom kunnen muziek en cultuur volgens haar een belangrijke rol spelen in de toekomst van kerken.
Terwijl de lunch ten einde loopt, blijven bezoekers nog even met elkaar in gesprek voordat ze naar huis gaan.
Of activiteiten als Muziek & Ontmoeting ervoor zorgen dat meer mensen zich opnieuw aan een kerk verbinden, valt moeilijk vast te stellen. Wat zondagmiddag in de Fonteinkerk zichtbaar werd, is dat de behoefte aan gemeenschap nog altijd bestaat. In een tijd waarin traditionele kerkelijke gemeenschappen kleiner worden, blijkt een kerkgebouw voor tientallen Amersfoorters nog steeds een plek waar mensen samenkomen. Niet alleen om naar muziek te luisteren, maar om die muziek samen te beleven.
