AMERSFOORT – Tijdens de Week voor de Gezonde Jeugd wordt het onderwerp opnieuw onder de aandacht gebracht. Overgewicht onder kinderen vormt namelijk al een tijd een landelijk probleem. Uit de data van het gemeentelijke databord ‘’Amersfoort in Cijfers’’ blijkt dat Amersfoort gemiddeld 9,8% van de kinderen van 2 tot 11 jaar overgewicht heeft. Dit percentage is inclusief obesitas. Ter vergelijking: het landelijke gemiddelde ligt op circa 12-12,4%. Dit ligt gelijk met het gemiddelde van de gemeente Utrecht. Hoewel het gemiddelde van Amersfoort een positief beeld geeft, laat dit cijfer niet alles zien en speelt er op lokaal niveau een groot verschil tussen de wijken.

CONTRAST TUSSEN WIJKEN

De welvarendere wijken, zoals De Berg-Noord, telt gemiddeld 1,5% kinderen van 2 tot 11 jaar met overgewicht, terwijl dit percentage hoger ligt bij wijken die sociaaleconomisch kwetsbaarder zijn, zoals Liendert met 17,7%.

‘’Wij hebben een stuk of 4 wijken waar heel veel klanten van ons wonen. Dat ligt er toch aan dat daar de mensen wonen met een lager inkomen en waar dus ook goedkopere woningen staan,’’ verteld Jelle Hekman, secretaris van de Voedselbank Amersfoort. ‘’Daar proberen wij ook nieuwe klanten over de drempel te helpen om naar de Voedselbank te komen.’’

Astrid van Ouwerkerk, Adviseur Gezondheidsbevordering Jeugd GGD Utrecht en tevens werkzaam bij zowel B.Slim Baarn als B. Slim Amersfoort: een gezondheidsprogramma gericht op het bevorderen van een gezonde leefstijl door meer bewegen en gezond eten voor kinderen en jongeren van 0 tot 19 jaar, beaamt het contrast tussen de wijken. ‘’In de aandacht wijken, dus de wijken waar B. slim actief is, komt een hoog percentage overgewicht voor.’’

MEER DAN EEN KOEKJE TEVEEL

Dit probleem van overgewicht op jonge leeftijd kan ernstige gevolgen met zich meebrengen en betekent meer dan slechts een koekje teveel. ‘’Een ongezonde leefstijl betekent dat kinderen chronische ziektes kunnen ontwikkelen, waaronder diabetes, maar ook leverproblemen. Ook kunnen ze  minder goed deelnemen aan activiteiten en hebben ze meer kans op eenzaamheid, wat dan weer depressiviteit kan veroorzaken. Dit is wat je sneller terugziet op latere leeftijd bij kinderen of jongeren met obesitas,’’ legt Miranda van der Bruggen, jeugdverpleegkundige GGD Utrecht en tevens werkzaam voor B.Slim Amersfoort uit.

Jongeren en zelfs kinderen spenderen tegenwoordig veel van hun tijd achter een scherm. Het advies van kinderen van 0 tot 4 jaar is om schermgebruik zoveel mogelijk te vermijden en maximaal 30 minuten per dag aan te houden. In de praktijk loopt dit al gauw op tot een uur. Voor kinderen van 4 tot 8 jaar geldt: maximaal 1 uur schermtijd per dag, maar in werkelijkheid is dit vaak hoger. Voor kinderen van 8 tot 12 jaar staat het advies van 1,5 tot 2 uur per dag. Maar ook dit stijgt hier vaak al fors bovenuit.

Volgens Miranda is dit één van de oorzaken van het overgewicht. ‘’Als je veel achter een scherm zit, doe je andere dingen niet. Bijvoorbeeld bewegen.’’

ZORGWEKKENDE ONTWIKKELING BIJ DE VOEDSELBANK

Echter, is het schermgebruik onder jongeren niet de enige oorzaak. De voedselbank meldt een zorgwekkende ontwikkeling: er is een stijging van mensen met een baan die terecht komen bij de Voedselbank. Jelle, secretaris van de Voedselbank in Amersfoort: ‘’Wat wij merken is dat mensen te weinig geld hebben om voedsel te kopen. En dat dat in de praktijk ook vaak betekent dat ze dan ongezond voedsel kopen,’’ verteld hij, ‘’Gezond voedsel is duurder dan ongezond.’’

GEZOND ETEN = DUUR ETEN

Er zit een verband tussen sociaaleconomische status en gezondheid. Factoren zoals inkomen, opleidingsniveau en toegang tot gezonde voeding en toegang tot sporten of een speeltuin, spelen hierbij ook een rol.

In Nederland speelt er al ruim 4,5 jaar lang een inflatie. Deze begon circa midden 2021 als gevolg van de coronaperiode. De energiecrisis verergerde deze inflatie alleen maar. Dit heeft een historisch hoogtepunt van 14,5% in september 2022 tot gevolg gehad.

De grote pieken uit 2022 zijn grotendeels achter de rug. Toch is het prijspeil structureel verhoogd en heeft Nederland nog altijd last van inflatie. Volgens recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) schommelt de inflatie tegenwoordig rond de 3,5% op jaarbasis.

De eerder genoemde energiecrisis is één van de oorzaken van de stijgende groenteprijzen in de supermarkten. Nederland verbouwt veelal groenten in kassen (tomaten, paprika’s, komkommers). Om deze kassen goed te kunnen inzetten is gas (verwarming) en elektriciteit (lampen) noodzakelijk. De stijgende energieprijzen in 2022 is de aanleiding voor vele telers om te stoppen met kweken. Het aanbod daalde en een lager aanbod uit zich in hogere kosten, wat weer zorgt voor hogere prijzen.

DE OPLOSSING LIGT BIJ DE OMGEVING

Beide Jelle van de Voedselbank en de medewerkers van de GGD zijn van mening dat de oplossing niet zozeer bij het kind zelf ligt, maar eerder bij de omgeving. ‘’Kinderen zijn zich wel bewust van wat ongezonde producten zijn, vind ik. Meer dan vroeger,’’ verteld Jelle. Ook is hij van mening dat de grootste rol van de oplossing bij overheidsmaatregelen en scholen liggen. Dit zal het probleem echter niet in één klap oplossen. ‘’Al die instrumenten die helpen om overgewicht terug te dringen en om gezond te eten helpen zeker. Maar het is wel een hele lange weg.’’

Astrid deelt deze mening ‘’De kracht is denk ik ook dat alle partijen om het kind heen met elkaar samenwerken om te zorgen dat het kind gezond opgroeit.’’ Ook legt ze uit dat de basis van een gezonde leefstijl bij de ouders ligt. ‘’Als je van kinds af aan al het goede voorbeeld krijgt en ook in een gezonde omgeving opgroeit, neem je dit mee als een goede basis voor de rest van je leven.’’

Miranda is het ermee eens dat de oplossing bij de omgeving ligt, maar dat ouders niet als enige verantwoordelijk gehouden moeten worden. ‘’Als ouder moet je natuurlijk ook wel de mogelijkheid krijgen om hier informatie over te krijgen,’’ verteld ze, ‘’Er zijn zoveel producten en overal staat ‘’toegevoegde vitamine C’’ of ‘’gezond’’ op. En dit is natuurlijk marketing. Ouders willen het beste voor hun kind en als er dan dit soort dingen op de verpakking staan denken ouders dat dit goed is, terwijl je via een pakje sap ongemerkt ontzettend veel suiker meegeeft op een hele makkelijke manier.’’

Volgens de GGD en de Voedselbank ligt de oplossing voor overgewicht onder kinderen wellicht niet zozeer bij het kind zelf, maar eerder bij de omgeving en de overheid. Daarnaast betekenen cijfers en percentages dus niet alles, want deze laten niet altijd alle informatie zien. Zo blijkt het dat ondanks de positieve cijfers van Amersfoort, er toch nog ruimte voor verbetering is en dat het een lange weg zal zijn naar een samenleving waarin iedereen dezelfde kansen heeft op een gezond bestaan.