CULEMBORG – Dit jaar is het precies 75 jaar geleden dat de Molukkers per schip in Nederland aankwamen. Tussen 23 maart en 21 juni 1951 kwamen de schepen met Molukkers uit Indonesië naar Nederland. Dit wordt uitgebreid herdacht waaronder in Culemborg.
Culemborg kent vele wijken met Molukkers en is dan ook een stad met een hechte Molukse gemeenschap. Het herdenken van de 75-jarige komst van de Molukkers naar Nederland betekent veel voor de gemeenschap, maar er schuilt ook veel pijn achter.
Terugblik op het verleden
Na de Japanse capitulatie in 1945 vond in Nederlands-Indië een onafhankelijkheidsstrijd plaats. Indonesië vocht hierin tegen het Nederlandse kolonialisme en het KNIL (Koninklijk Nederlands-Indisch Leger). Veel Molukse militairen dienden in het KNIL, vooral vanuit loyaliteit aan Nederland en later in de hoop op meer onafhankelijkheid van Indonesië. Na vier jaar van strijd en internationale politieke druk vertrok Nederland uit Indonesië en werd Indonesië een onafhankelijk land. Veel Molukse KNIL-militairen kwamen hierdoor in een moeilijke positie terecht, zij werden vaak als verraders gezien vanwege hun verbondenheid met Nederland. Om deze reden werden de Molukkers met schepen naar Nederland gebracht.
In de Rotterdamse haven kwam op 21 maart het eerste schip aan met Molukse militairen en hun families, op 22 juni kwam het laatste schip aan. Kort na aankomst werden de voormalige KNIL-militairen uit militaire dienst ontslagen. Vervolgens werden veel gezinnen ondergebracht in voormalige concentratiekampen, waar de leefomstandigheden vaak slecht waren. ‘Ik was nog te jong om te begrijpen waar we werkelijk woonden. Later realiseerde ik me pas dat bepaalde installaties die er stonden, waren gebruikt tijdens de oorlog’, vertelt mevrouw Adele, een eerste generatie Molukker in Nederland.
Veel Molukse gezinnen leefden met de verwachting dat zij tijdelijk in Nederland zouden blijven wonen en dat terugkeer naar de Molukken mogelijk zou worden. Hun werd beloofd dat zij terug zouden keren naar een vrije Republiek der Zuid-Molukken, maar dat is nooit gebeurd. Terugblikkend op hun ontvangst in Nederland en de verwachtingen die niet werden waargemaakt, overheersen bij velen gevoelens van onrecht, teleurstelling en pijn.
Moluks zijn
Het verdriet, trauma en gevoel van onrecht van de eerste generatie Molukkers in Nederland, is in veel Molukse gezinnen van generatie op generatie overgedragen op de kinderen. Voor Benjamin, een tweede generatie Molukker, is het belangrijk dat zijn kinderen en kleinkinderen weten waar zij vandaan komen. Hij vertelt ze veel over de geschiedenis, maar vindt het vooral belangrijk dat de cultuur wordt overgedragen en dat zij juist ook de mooie kanten goed leren kennen. ‘Je ziet vaak aan bepaalde uitingen waar iemand vandaan komt. Dat is niet alleen maar de pijn, maar ook wat we daar hebben meegemaakt, wie we zijn en de cultuur’. De Molukken beschikken over een rijke cultuur en hebben ze verschillende kunstvormen en muziek. ‘Ik kom uit een dorp met heel veel culturele uitingen. Zo spelen wij de tifa, een traditionele Molukse trommel. Dit leer ik mijn kleinkinderen, want dat hoort ook bij de mooie kanten’, vertelt Benjamin.
Herdenking
Stichting Arumbai is een organisatie die de Molukse gemeenschap in Culemborg samenbrengt. Zo worden er verschillende culturele evenementen georganiseerd. Om de 75-jarige herdenking te vieren, worden door de Molukse wijken verschillende initiatieven genomen. Elke wijk geeft er op zijn eigen manier aandacht aan, bijvoorbeeld met een festiviteit of een andere activiteit. Momenteel is er bijvoorbeeld een initiatief om iets met beeldende kunstenaars te organiseren in het kader van kunst en de 75-jarige herdenking.
Erkenning
Bij de grafstenen van KNIL-militairen worden in Culemborg herinneringsplaatjes geplaatst om de militairen te erkennen. ‘Een beetje erkenning is het, en meer niet. Wat onze ouders gedaan hebben, en dan alleen een plaatje, klopt niet helemaal. Voor mij hoeft dat plaatje niet, maar had onze ouders tien jaar geleden als KNIL-militairen behandeld’, vertelt Adele. De meningen hierover zijn verdeeld. Elke familie kan er zelf voor kiezen om het plaatje wel of niet te plaatsen.
