CULEMBORG – Terwijl de groei van windenergie op land in Nederland vrijwel tot stilstand komt, wordt in het Lage Veld bij Culemborg juist onderzocht of nieuwe windmolens mogelijk zijn. Uit de nieuwste Monitor Wind op Land van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) blijkt dat in 2025 de kleinste uitbreiding van windenergie sinds 2017 werd gerealiseerd. Voor 2026 verwacht de RVO zelfs een netto afname van het windvermogen, doordat meer oude turbines verdwijnen dan er nieuwe bijkomen. Tegelijk staan er nog tientallen projecten op de landelijke planning, waaronder de plannen in Culemborg. In het stille buitengebied is daar voorlopig nog niets van te zien.
Vanaf de dijk strekt het Lage Veld zich uit in een lappendeken van weilanden, sloten en landbouwgrond. Een lichte wind laat het hoge gras bewegen, terwijl ganzen overvliegen en in de verte een tractor over een smalle landweg rijdt. Bouwhekken of hijskranen ontbreken. Toch is juist dit rustige landschap het decor van een discussie die de komende jaren het gezicht van Culemborg kan veranderen.
Windenergie Culemborg onderzoekt hier de mogelijkheden voor de aanleg van windmolens. Voorstanders zien de turbines als een noodzakelijke stap richting een duurzame energievoorziening, terwijl tegenstanders vrezen voor de gevolgen voor natuur, landschap en leefomgeving. De besluitvorming bevindt zich nog in de onderzoeksfase, waardoor de weilanden voorlopig onveranderd blijven.
Klimaatdoelen en een vol elektriciteitsnet
Aan de rand van een weiland wijst Claartje Vorstman van Windenergie Culemborg in de richting van de open polder. Hier zouden volgens de eerste verkenningen windmolens kunnen komen te staan. Ze benadrukt dat haar organisatie zich bewust is van de zorgen die onder omwonenden leven. “Wij gaan er alles aan doen om met de mensen die overlast zouden kunnen ervaren heel goed uit te vinden waar de zorgen zitten. Die zorgen moeten serieus worden genomen. We gaan proberen om met iedereen samen te zorgen dat die overlast zo minimaal mogelijk is.”
Volgens Vorstman draait de discussie niet alleen om klimaatverandering. Ook de toenemende druk op het elektriciteitsnet speelt een belangrijke rol. Op steeds meer plekken kan opgewekte stroom niet direct worden terug geleverd omdat het netwerk zijn maximale capaciteit bereikt. “Als we echt energieneutraal willen worden en een antwoord willen vinden op de problemen rondom netcongestie, dan is wind een cruciaal onderdeel van het lokale duurzame energiesysteem.”
Onderzoek naar de gevolgen
Terwijl de wind over het open veld trekt, legt Vorstman uit dat de uiteindelijke locatie en uitvoering van de windmolens nog niet vaststaan. Eerst wordt onderzocht welke effecten de turbines kunnen hebben op de omgeving.”Er wordt gekeken naar geluid, slagschaduw en ook naar de vraag of de molens passen binnen het gebied vanuit cultureel erfgoed. Dat zijn allemaal punten die in de MER worden onderzocht.”
Volgens haar zijn er tegenwoordig verschillende technieken beschikbaar om hinder voor de omgeving te beperken. Zo kunnen waarschuwingslichten alleen aangaan wanneer een vliegtuig nadert en zijn moderne windturbines stiller dan oudere typen. Welke maatregelen uiteindelijk worden toegepast, hangt af van de uitkomsten van de onderzoeken en de financiële haalbaarheid.
Oog voor vogels en vleermuizen
Enkele honderden meters verderop kijkt Kars Veling van de Natuur- en Vogelwacht Culemborg uit over dezelfde weilanden op zoek naar vogels. Regelmatig vliegen kieviten en ganzen over het gebied. Waar Vorstman vooral de kansen voor duurzame energie ziet, richt Veling zijn blik op de natuur die hier al aanwezig is. “Klimaatverandering is een heel groot probleem. Daar moet alles aan gedaan worden om die te remmen. Ook Culemborg moet daarin zijn verantwoordelijkheid nemen.”
Volgens hem betekent dat echter niet dat de gevolgen voor vogels en vleermuizen uit het oog mogen worden verloren. “Als er windmolens komen te staan in het Lage Veld, dan weet je zeker dat er slachtoffers zullen vallen. We moeten proberen om het aantal slachtoffers zo veel mogelijk te beperken.”
Veling benadrukt dat de kennis over natuurvriendelijke plaatsing van windmolens de afgelopen jaren sterk is toegenomen. Bij eerdere plannen werd daarom uitgebreid gekeken naar vliegroutes van vogels en leefgebieden van kwetsbare soorten. “We hebben toen gekeken waar de trekbanen van vogels lopen, zodat windmolens daar zo min mogelijk mee in aanraking komen. Er zijn tegenwoordig veel methodes bekend om de schade aan natuur en biodiversiteit te beperken.”
Meer dan alleen zonnepanelen
Ondanks hun verschillende uitgangspunten blijken beide gesprekspartners het over één onderwerp verrassend eens te zijn. Alleen zonnepanelen zijn volgens hen onvoldoende om Culemborg volledig van duurzame energie te voorzien. “De zon schijnt alleen overdag en vooral in de zomer,” zegt Vorstman. “Juist de combinatie van zon en wind zorgt voor een stabiele energievoorziening.”
Ook Veling ziet veel mogelijkheden voor zonnepanelen op daken, maar verwacht niet dat daarmee de volledige energievraag kan worden opgevangen. “Windmolens zijn wel zeer efficiënt en kunnen veel energie opleveren. Zonder windmolens zal het waarschijnlijk niet gaan, al moeten we wel alles doen om de gevolgen voor bewoners en natuur zo klein mogelijk te houden.”
Voorlopig blijft het stil
Terwijl de gesprekken zijn afgerond, blijft het Lage Veld ogen zoals het al jaren oogt: uitgestrekte weilanden, sloten en een weidse horizon zonder windturbines. Alleen het geluid van vogels en de wind door het gras doorbreekt de stilte. Of dat beeld de komende jaren verandert, is nog onzeker. De milieueffectrapportage en gesprekken met inwoners moeten uitwijzen of de plannen doorgaan en in welke vorm. Juist nu de landelijke uitbreiding van windenergie vrijwel stilvalt, kunnen lokale projecten zoals dat in Culemborg bepalend worden voor de toekomst van windenergie op land.
