CULEMBORG – Tijdens de Nationale Molendagen stond de deur van de Johanna Molen open voor bezoekers. Het was hét moment om dit iconische bouwwerk van dichtbij te bewonderen. Maar het onderhouden van deze molen is geen eenvoudige taak. Vrijwillige molenaars Martin Bluijs en Jack Jansen vertellen over het ambacht van de molenaar.

Molenaar zijn is veel meer dan alleen wieken laten draaien. Het vraagt technische kennis, inzicht in wind en weer, gevoel voor veiligheid én liefde voor graan en meel. Vrijwilligers mogen daarom niet zomaar zelfstandig een molen bedienen. Bluijs en Jansen moesten eerst een intensieve opleiding volgen voordat zij het ambacht volledig beheersten.

Pittige opleiding

Het is een behoorlijk pittige opleiding die ongeveer twee jaar duurt. Zowel theoretisch als praktisch moet je flink aan de bak. Toch vertelt Martin Bluijs dat vooral de theorie zwaar is. ‘Je moet heel veel weten. Je moet een halve weerman of weervrouw worden. Je moet veel weten van de materialen en van het onderhoud. Daarnaast moet je kunnen signaleren dat er iets stuk gaat. Veiligheid is heel belangrijk bij de molen. En dat vraagt veel theoretische kennis,’ vertelt Bluijs.

Soorten werkzaamheden

Op zaterdagen beginnen Bluijs en Jansen rond half tien. Eerst kruien ze de molenkap, zodat de wieken exact in de wind staan. ‘We zijn daar ongeveer een uur mee bezig,’ vertelt Bluijs. ‘En afhankelijk van hoe de wind is, gaan we malen. Dat doen we ook een uur of vier. Daarna besteden we de rest van de tijd aan schoonmaken.’

Veiligheidsregels

Een molen is een krachtig en potentieel gevaarlijk apparaat. Wanneer er veel wind staat, kunnen de wieken hard draaien en moet je goed opletten. ‘Alles wat hier draait, beweegt met enorme kracht. Tandwielen grijpen in elkaar. Als je ertussen komt, kom je eruit als gehakt. Elk jaar zijn er molenaars die iets breken door van een trap te vallen. Ook bezoekers kunnen uitglijden of vallen. Daarom is veiligheid ontzettend belangrijk,’ aldus Bluijs.

Een bijzonder ambacht

‘Het is een heel oud ambacht. Het bestaat al honderden jaren. Al die tijd is de kennis en vaardigheid doorgegeven van generatie op generatie. Dat maakt het zo fascinerend,’ vertelt Jansen. Het bijzondere aan het ambacht van molenaar is dat het een combinatie is van techniek, natuurkennis, vakmanschap en cultureel erfgoed. Een molenaar bedient niet simpelweg een machine; hij werkt samen met de wind, het weer en een eeuwenoud mechanisch systeem dat volledig met de hand wordt gecontroleerd.