Waar bezoekers normaal gesproken langs oude boerderijen, forten en historische locaties lopen zonder stil te staan bij het verhaal erachter, probeert het Erfgoedfestival Schalkwijk daar verandering in te brengen. Door optredens, kunst en muziek bewust te combineren met historische plekken wil het festival inwoners van Schalkwijk en omliggende dorpen dichter bij elkaar brengen.

Het tweejaarlijkse festival vond dit jaar opnieuw plaats op verschillende erfgoedlocaties in Schalkwijk en omgeving. Verspreid over tien locaties konden bezoekers twintig verschillende optredens bekijken, variërend van opera en jazz tot theater, koren en kunsttentoonstellingen. Volgens bestuurslid Russell Postema is het idee achter het festival al vanaf het begin geweest om cultuur toegankelijk te maken én tegelijkertijd de geschiedenis van het dorp zichtbaar te houden.

“De bedoeling was om mensen uit Schalkwijk, maar ook uit omliggende dorpen, bij elkaar te brengen,” vertelt Postema. “Een soort gezamenlijkheid, dat je mensen leert kennen. Interactie was eigenlijk een belangrijk speerpunt.”

Die verbinding probeert het festival op meerdere manieren te creëren. Zo worden de optredens bewust georganiseerd op historische plekken in het dorp. Volgens Postema heeft bijna iedere locatie een eigen verhaal. Sommige optredens vinden plaats in oude boerderijen, andere op locaties met een geschiedenis rond de forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

“Zo zie je dat één zo’n boerderij een hele lange geschiedenis heeft,” zegt Postema. “En zo zijn al die plekken afzonderlijk, die hebben een geschiedenis.”

Volgens de organisatie zorgt juist die combinatie van erfgoed en cultuur ervoor dat mensen op plekken komen waar ze normaal gesproken niet snel zouden komen. Dat merkt ook operazangeres Jannelieke Schmidt, die tijdens het festival optrad. Zij groeide op in Schalkwijk, maar verhuisde later naar Den Haag om aan het conservatorium te studeren.

Hoewel zij tegenwoordig professioneel opera zingt, keert ze voor het festival graag terug naar haar geboortedorp. Volgens haar brengt het evenement verschillende werelden samen.

“Ik vind het heel fijn om weg te gaan en bizarre skills te leren, en dan weer terug te komen,” vertelt Schmidt. “En dan zo van: hoi, ik ben er weer. En nu doe ik dit.”

Voor Schmidt is het festival bijzonder omdat bezoekers onverwacht in aanraking komen met kunstvormen die ze normaal misschien niet zouden opzoeken. Vooral opera lijkt volgens haar voor veel mensen ver weg, terwijl het festival juist een laagdrempelige kennismaking mogelijk maakt.

“Misschien horen mensen vandaag voor het eerst opera,” zegt zij. “En dan denken ze: ik vind het eigenlijk heel erg leuk.”

Daarmee sluit haar optreden aan bij de bredere visie van het festival. Volgens Postema probeert de organisatie bewust amateurkunst en professionele artiesten met elkaar te mengen. Lokale koren, muziekschoolleerlingen en theatergroepen krijgen daardoor een podium naast professionele muzikanten en artiesten.

“Dan hoop je dat dat een beetje een mix wordt,” zegt hij. “Zodat mensen aangespoord worden om verder met hun kunsten iets te doen.”

Volgens Schmidt zorgt vooral de omgeving voor een bijzondere sfeer tijdens het optreden. Bij eerdere edities trad zij bijvoorbeeld op bij de forten rondom Schalkwijk. Dit jaar zong zij op een andere erfgoedlocatie in het dorp.

“Zo’n oud fort brengt echt een atmosfeer en geschiedenis met zich mee,” vertelt zij. “Ik noem het altijd een beetje zingen in het wild.”

Het festival trekt inmiddels niet alleen bezoekers uit Schalkwijk zelf. Volgens Postema komen er steeds vaker mensen uit Houten, Culemborg en andere omliggende plaatsen. Ook wandelaars en toeristen die de omgeving bezoeken, komen regelmatig toevallig langs het festival terecht.

Toch wil de organisatie de kleinschalige sfeer behouden. Hoewel het festival groeit en steeds professioneler wordt, vindt Postema dat juist de intimiteit belangrijk is voor de identiteit van het evenement.

“De charme zit hem ook wel in de kleinschaligheid en de intimiteit van het festival,” zegt hij. “En die verbinding binnen de dorpen.”

Volgens Schmidt laat het festival uiteindelijk zien hoe kunst mensen dichter bij elkaar kan brengen. Zeker in een klein dorp als Schalkwijk ziet zij dat mensen trots zijn wanneer lokale geschiedenis en cultuur samenkomen.

“Het verrassen en mensen anders naar dingen laten kijken,” noemt zij als een van de belangrijkste functies van kunst.