UTRECHT-BINNENSTAD – De herinrichting van de Maliebaan is in volle gang. Er worden nieuwe riolen aangelegd en er is een begin gemaakt aan de nieuwe bestrating en inrichting van de straat. Als de herinrichting van de straat eind dit jaar klaar is, is er meer ruimte voor fietsers, wandelaars en hardlopers.
Na de herinrichting is de middenbaan verboden voor auto’s. Dit bevordert de hardloopcultuur in de stad, zegt Gijs Toussaint, gemeenteraadslid bij D66 Utrecht. ‘We zijn daar al een tijdje aan het klussen, en zolang de hekken en vrachtwagens er staan, is het wat minder fijn om daar hard te lopen. Maar zodra het af is, ga je daar zeker meer hardlopers zien. Het doel van deze herinrichting was dan ook om het fijner te maken voor mensen die fietsen en lopen, en daar horen hardlopers natuurlijk ook bij.’
‘Ik denk dat het belangrijkste is dat het aantal autowegen wordt teruggebracht van vier naar twee,’ beargumenteert Paul Hover, onderzoeker en clusterhoofd op het gebied van onder andere evenementen en openbare ruimte bij het Mulier Instituut. ‘Daarentegen kan ik ook begrijpen dat de drukte die kan ontstaan, hardlopers juist weghoudt. Als ik moet zigzaggen tussen kinderwagens en moet letten op al die voetgangers, ga ik mijn ding wel doen in een natuurgebied. Zo kunnen hardlopers ook denken.’
Studenten en yuppen
De demografische achtergrond van de stad verklaart deels waarom er in Utrecht zoveel wordt hardgelopen. De stad is landelijke koploper in het aandeel hoogopgeleiden, volgens cijfers van het CBS. Yuppen waren de early adopters die van deze sport een statussport hebben gemaakt. Onderzoek van het CBS in samenwerking met het RIVM (2002-2018) laat zien dat achttien procent van de hoogopgeleiden wekelijks hardloopt, tegen drie procent van de laagopgeleiden. Hetzelfde onderzoek laat zien dat twaalf procent van de 12- tot 34-jarigen aan hardlopen doet. Deze bevolkingsgroep is in Utrecht, met zijn studentencultuur, goed gerepresenteerd. De gezondheidsmonitor uit 2024 laat zien dat Utrecht enkele percentages hoger scoort op het aandeel hardlopers dan andere studentensteden.
Een onderzoek van Dick Ettema uit 2016 bevestigt dat andere factoren als hardloopoppervlak, verlichting en ontmoetingen met honden en andere weggebruikers ook bepalend zijn voor het hardloopgedrag. ‘Maar het is erg persoonsgebonden,’ licht Hover toe. ‘Is er genoeg verlichting, nodigt het uit, en wat uitnodigend is, is weer verschillend voor iedereen. Ik kan mij voorstellen dat een slecht verlicht gebied met weinig sociale controle mensen ontmoedigt om te gaan hardlopen.’ De toplaag van de middenbaan van de Maliebaan bestaat uit asfalt. Dat is fijn voor hardlopers, meent Hover, maar ook bijvoorbeeld skaters worden dan aangetrokken, waardoor er drukte kan ontstaan.
Groen en blauw
Ditzelfde onderzoek laat ook zien dat de aanwezigheid van water en andere natuur belangrijk is voor stedelijke hardlopers. Rondom de Maliebaan wordt extra groen aangebracht, maar ook al bestaande plekken als het Máximapark en de singels bieden deze voorzieningen. ‘Ik vind het Wilhelminapark fijn, het Griftpark ook. In alle parken kun je lekker lopen. Mijn favoriete stukje is richting Zuilen, dat is een halfuur hardlopen maar dan kom je echt geen enkele auto meer tegen,’ vertelt Toussaint.
‘Sommige mensen doen het echt voor de nabijheid, die lopen de voordeur uit en beginnen te rennen. Die doen het meer voor een record, om een bepaalde hartslag aan te tikken of voor de muziek die ze luisteren,’ zegt Hover. ‘De vraag is een beetje of er meer mensen gaan hardlopen op de promenade door de aanpassingen, of dat er evenveel hardlopers blijven die een prettigere ervaring opdoen. Er zijn heel veel varianten mogelijk, daarvoor is meer informatie en onderzoek nodig.’
Marathongekte
Informatie over een ander hardloopfenomeen is wel beschikbaar: de populariteit van marathons knalt de afgelopen jaren omhoog. De Utrecht Marathon groeide in de jaren 2024-2025 het snelst, van 1617 uitlopers in 2024 tot 2597 in 2025, maar staat nog steeds in schril contrast met andere marathons, zoals die van Rotterdam (17867 uitlopers in 2025) en Amsterdam (23598 uitlopers in 2025). Hoewel deze marathons een boost kunnen geven aan de hardloopcultuur in gemeenten, heeft Utrecht ook in vergelijking met deze steden een hoger percentage wekelijkse hardlopers.
‘Ik kan mij goed voorstellen dat lopers zich verbonden voelen met hun woonplaats en als daar dan een evenement plaatsvindt, ze het leuk vinden daaraan deel te nemen. Daarnaast trekt zo’n marathon ook mensen van buiten de gemeente. Het is een manier om je als bestemmingf te promoten. Als je inzet op topsport, en er worden toptijden neergezet, krijg je ook veel media-aandacht,’ licht Hover toe.
De gemeente blijft inspelen op de mogelijkheid om in de toekomst op steeds meer plekken te kunnen hardlopen. ‘Hardlopen is echt een trend, en we willen op steeds meer wegen meer ruimte geven aan voetgangers en fietsers,’ voegt Toussaint toe. ‘Ik denk dat de herinrichting van de Maliebaan eerder een bevorderend effect heeft dan een belemmerend,’ besluit Hover. Of de Maliebaan in de toekomst ook onderdeel wordt van de Utrecht Marathon? ‘Dat zou ik wel tof vinden, als je alle andere highlights ook meepakt, zoals de singels en het centrum. Maar ik kan niet beloven dat we dat gaan regelen,’ besluit Toussaint.
Toelichting bij de grafieken
Grafiek 1: Een inhoudelijke omschrijving van een ‘studentenstad’ ontbreekt. Voor deze visualisatie is gekozen voor steden met een hogeschool en/of universiteit die tevens landelijk het hoogst scoren op percentage hardlopers
Grafiek 2: Er zijn meer dan twintig marathons gehouden in 2025 in Nederland. Om de grafiek overzichtelijk te houden, is gekozen voor gemeenten waarbij elf procent of meer van de ondervraagden wekelijks hardlopen, en zijn al in bron 1 genoemde gemeenten weggelaten.
