UTRECHT – Uit de Utrechtmonitor 2026 blijkt dat in 2025 gemiddeld 40 procent van de Utrechtse daken zonnepanelen heeft. Maar dat gemiddelde vertelt niet het hele verhaal. In een nieuwbouwwijk zoals Leidsche Rijn ligt dit al gauw op 61 procent van de daken, terwijl het in de Utrechtse Binnenstad nog maar net 10 procent is. De verklaring hiervoor is ingewikkeld en heeft te maken met dakvervanging, woningtype, besluitvorming en erfgoedbeleid.

Het meest opvallende is dat het aanbod zonnepanelen in de Binnenstad tussen 2024 en 2025 bijna een verdubbeling zag, ook al blijft het aanbrengen ervan ingewikkeld vanwege verschillende factoren. Volgens wooncorporatie Woonin moeten de wooncomplexen er daadwerkelijk geschikt voor zijn, en het dak moet niet toe zijn aan vervanging. ‘Een mooi voorbeeld hiervan is het complex aan de Nieuwekade in Wijk C. Hier is eerst het platte dak vervangen en daarna zijn pas de panelen geplaatst’, aldus Jolande Uringa, communicatiemedewerker bij Woonin. De komende jaren komen meerdere huurcomplexen in de Binnenstad hiervoor aan de beurt, in combinatie met groot onderhoud, volgens Uringa.

Vergeleken met wijken die voornamelijk achterlopen in Utrecht, blijft de Binnenstad in verhouding ver achter. Zo ligt het aandeel zonnepanelen in Overvecht op 33 procent en in Zuidwest op 28 procent. Een andere verklaring hiervoor is te vinden in het aanbod woningtypes: de binnenstadse woningen bestaan voornamelijk uit appartementen, wel 81 procent, en dat is uitzonderlijk hoog vergeleken met Leidsche Rijn, waar dat percentage op 48 procent ligt. Veel van de appartementen maken deel uit van wooncomplexen en hebben daarmee te maken met Verenigingen van Eigenaren (VvE’s). Hierdoor moeten eigenaren gezamenlijk instemmen voordat er iets aan het complex verandert. Voorheen moest twee derde van de leden instemmen voordat er daadwerkelijk iets kon gebeuren.

Als er een besluit genomen moet worden over gezamenlijke verduurzaming, moet eerst een meerderheid worden behaald binnen de VvE. Tot nu toe moest bijna twee derde van de leden het ermee eens zijn voordat een project doorgang kon vinden. Hierdoor lopen veel projecten vertraging op, omdat een klein aantal tegenstemmers een besluit volledig kan blokkeren. Daar komt nu in 2026 verandering in. Een gewone meerderheid van 50 procent plus één stem is straks voldoende. Hierdoor kunnen zonnepanelen vanaf dit jaar al een stuk sneller worden aangebracht.

Erfgoedbeleid als belemmering

De gemeente stelt dat zonnepanelen in de meeste gevallen wel zijn toegestaan op beschermde monumenten of gebouwen in een beschermd stads- of dorpsgezicht, maar dan gelden er strikte voorwaarden. Eerder in 2024 had Utrecht al de regels versoepeld. Voor een rijksmonument is altijd een vergunning nodig. Voor andere panden in een beschermd gebied is dat niet zo, mits de panelen op het achterdakvlak liggen en niet zichtbaar zijn vanuit de openbare ruimte.

Op een monument mogen zonnepanelen niet worden gebruikt als vervanging van dakpannen, en de hellingshoek van de panelen moet gelijk zijn aan die van het dak. De bestaande dakconstructie, dakbedekking en karakteristieke elementen zoals schoorstenen en dakkapellen mogen niet worden beschadigd of verwijderd. Verder geldt een minimale afstand van 50 centimeter tot de nok en 30 centimeter tot de goot en dakrand. Bij een gedeeld dak moet de afstand tot de erfgrens minstens 30 centimeter zijn.

Volgens Uringa begint Woonin eerst met een onderzoek om te kijken wat de mogelijkheden zijn, vooral in de Binnenstad vanwege de erfgoedregels. Pas als er geen probleem wordt gevonden, wordt vervolgens gekeken wat er technisch haalbaar is binnen de regels. ‘Een dak moet nu eenmaal in goede staat zijn. Dit geldt voor zowel platte als hellende daken’, aldus Uringa. Daarbij moet ook de elektrische installatie op orde zijn, om onveilige situaties te voorkomen.

Gemeentelijk doel 2030

Vooralsnog geeft de gemeente aan dat ze in 2030 drie keer zoveel stroom via zonnepanelen willen opwekken dan in 2020. Maar in de Binnenstad blijven erfgoedregelgeving en de VvE-constructie een beperkende factor. Dit zijn knelpunten waaraan de komende jaren nog gewerkt moet worden.