HAARZUILENS – Achter Kasteel de Haar ligt een plek waar niet alleen groenten en bloemengroei, maar ook een hechte gemeenschap. In Moestuin de Haar werken deelnemers samen aan de oogst, zonder gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen. Wat ooit de productietuin van het kasteel was, is nu uitgegroeid tot een ontmoetingsplek voor honderden gezinnen.

Gele eendjes dobberen rustig in het water terwijl een vrouw met een mand vol kleurrijke bloemen richting de uitgang loopt. Bij de ingang van de moestuin hangt een groot bord met daarop alles wat er dit seizoen geoogst kan worden. Rechts strekt een kleurrijke bloemenpluktuin zich uit, daarachter liggen lange rijen groenten. Tussen de gewassen zijn vrijwilligers aan het schoffelen. Tuinder Simone loopt langs de bedden en geeft hier en daar aanwijzingen.

De tuin is veel meer dan een plek waar voedsel wordt verbouwd. Bezoekers begroeten elkaar, maken een praatje en helpen elkaar waar nodig. Astrid, die al langere tijd meedoet, voelt zich er helemaal thuis.

“Sinds ik hier voor het eerst kwam, vind ik het ontzettend leuk,” vertelt ze. “Je kunt hier lekker zitten en iedereen is vriendelijk. Er wordt meteen gedag gezegd en een praatje gemaakt.” Volgens haar is dat precies wat de tuin zo bijzonder maakt.

Van kasteeltuin naar gemeenschap
Wie verder de tuin in loopt, komt langs tunnelkassen, een monumentale muurkas en oude tuinmuren. Binnen in de kas staat een lange tafel klaar voor diners die hier regelmatig worden georganiseerd.

De geschiedenis van de tuin gaat ruim een eeuw terug. Rond 1900 werden hier de groenten en bloemen geteeld voor de keukens van Kasteel de Haar. Daarna raakte de tuin in verval en deed het terrein jarenlang dienst als paardenweide.

In 2020 kreeg de moestuin nieuw leven. Sindsdien is stap voor stap gewerkt aan de opbouw van het terrein. Er kwamen beregeningssystemen, de historische muur werd gerestaureerd en de tuin groeide uit tot wat hij nu is.

“Dit is inmiddels ons zevende seizoen,” vertelt tuinder Simone. “Maar de plek bestaat natuurlijk al veel langer. Dit was vroeger de productietuin van Kasteel de Haar.”

Samen oogsten, samen delen
Moestuin de Haar werkt volgens het principe van Community Supported Agriculture (CSA), oftewel gemeenschapslandbouw. Dat betekent dat deelnemers aan het begin van het jaar een oogstaandeel kopen. Daarmee helpen zij de kosten voor zaden, materiaal en personeel te betalen, nog voordat de eerste groenten uit de grond komen.

In ruil daarvoor delen zij mee in de oogst. Inmiddels doen ongeveer 225 gezinnen mee aan het initiatief.

“We zijn niet producent en consument,” legt Simone uit. “We gaan een relatie met elkaar aan.” Daarom noemt de moestuin haar bezoekers ook geen klanten. “Wij noemen de mensen die hier hun groenten halen deelnemers. Je deelt mee aan dat wat we hier samen doen.”

Aan het begin van het seizoen betalen zij hun oogstaandeel. “Dat helpt mij in mijn cashflow. Ik ben daardoor ook verzekerd van mijn afzet dat jaar.”

Naast groenten kunnen bezoekers ook bloemen plukken. Ongeveer vijftig mensen hebben daarvoor een abonnement, maar ook losse bezoekers kunnen een boeket samenstellen.

Hoewel de tuin geen officieel biologisch keurmerk heeft, wordt er volledig zonder chemische bestrijdingsmiddelen gewerkt. “Als er een schimmel komt, kan ik daar niet zomaar een spuitbus op zetten. Dat doe ik ook niet. Dat betekent soms meer risico, maar daar kiezen we bewust voor.”

Een bezoeker die net een boeket heeft geplukt, merkt het verschil. “Het voelt gewoon natuurlijk, zonder gif,” zegt ze. “En ik heb het idee dat deze bloemen veel langer mooi blijven dan bloemen uit de supermarkt.”

Een tuin van iedereen
Alles wat op de tuin staat, van de kassen en trekkers tot de schoffels in de opslagcontainer, is eigendom van een stichting. Zo blijft de tuin bestaan, ook als de mensen die er werken ooit veranderen.

“Als ik ooit weg zou gaan, wil ik niet dat de schoffels of de trekkers met mij meegaan,” zegt Simone. “Die zijn van de tuin. Die zijn van de gemeenschap.”

Verspreid over het terrein van ruim 22.000 vierkante meter staan bankjes waar deelnemers na het oogsten nog even blijven zitten. De belangstelling voor de moestuin groeit nog altijd. Tijdens de coronaperiode sloten veel nieuwe deelnemers zich aan en die groei zet volgens Simone nog steeds door.

“Ik denk dat mensen zich steeds bewuster worden van lokaal en eerlijk geteeld voedsel. Eerst zag je dat vooral bij groenten, nu ook steeds meer bij bloemen.”

Daarom zijn er plannen voor een permanent ontvangstgebouw met een professionele keuken, zodat er in de toekomst nog meer ruimte ontstaat om samen te koken, eten en elkaar te ontmoeten.

Volgens Simone gaat de moestuin uiteindelijk om meer dan alleen het verbouwen van groenten en bloemen. Ze merkt dat deelnemers vaak vertellen dat ze zich na een middag in de tuin rustiger voelen.

“Mensen zeggen regelmatig dat ze hier echt een gevoel van verbinding ervaren. Niet alleen met de natuur, maar ook met zichzelf. Even weg uit de drukte, met je handen in de aarde. Dat geeft veel mensen rust.”

Zo blijft de oude moestuin van Kasteel de Haar niet alleen een plek waar groenten en bloemen groeien, maar vooral een plek waar mensen samenkomen, tot rust komen en opnieuw verbinding vinden met de natuur.