De steenuil is recent uitgeroepen tot vogel van het jaar 2026. Het gaat slecht met deze vogelsoort, vandaar dat er dit jaar extra aandacht voor is. Luc de Bruijn is bioloog en vogelaar in Nieuwegein en heeft veel kennis over de steenuil.

Vogel van het jaar

‘De steenuil staat dit jaar centraal omdat het al jaren slecht gaat met de soort. De Vogelbescherming kiest elk jaar een andere vogel van het jaar, en meestal zijn dat soorten waarvan de populatie sterkt afneemt. Mensen denken soms: “Ja maar, ik zie ze toch genoeg, hoe kan het dan zo slecht gaan?” Dat was bij de huismus ook zo, terwijl de populatie daarvan ondertussen met zo’n veertig procent afgenomen is. Bij de steenuil zie je hetzelfde patroon. Het gaat al heel lang de verkeerde kant op.’

Leefomgeving

‘Er zijn bijna geen rommelige hoekjes en struiken meer, wat steenuilen wel nodig hebben. Steenuilen leven van insecten, kevers, regenwormen en muizen. Daarvoor heb je plekken en ruimtes nodig waar niet alles strak is aangeharkt, maar wij ruimen alles op. Het land is schoon, alles is netjes, en dat is funest voor dit soort vogels. Steenuilen broeden vaak in knotwilgen of onder oude fruitbomen, maar die worden tegenwoordig ook geschoond of weggehaald. Boomholtes verdwijnen en de mogelijkheden voor de steenuil om zich voort te planten daarmee ook.’

Verandering landschap

‘De steenuil is niet per se bijzonder, zeker niet in vergelijking met andere uilen. Maar het is wel een goede indicator: waar het goed gaat met de steenuil gaat het goed met het landschap. En als hij verdwijnt zegt dat iets over hoe wij met onze omgeving omgaan.

Je ziet dat de steenuil landelijk nog voorkomt in gebieden als de Achterhoek en Twente. Daar zitten er nog relatief veel. In regio Nieuwegein zijn ze er nog wel, maar niet meer zoals vroeger. Dat zegt veel over hoe het landschap hier is veranderd, verstedelijkt.’

Weinig ruimte

‘In Nieuwegein zelf voelt de steenuil zich nog nauwelijks thuis. In de stad zelf kom je ze helemaal niet tegen. Om ze te zien moet je naar de buitengebieden gaan, bijvoorbeeld het groengebied tussen Nieuwegein en IJsselstein in. Maar ook aan de oostkant van Nieuwegein zijn er nog een aantal. Aan de westkant van Nieuwegein worden nu plannen gemaakt voor een nieuwe woonwijk, maar dat is niet ideaal voor de steenuil. Die omgeving is verarmd, minder voedsel en structuur vergroten de kans dat steenuilen daar helemaal verdwijnen.

Hoewel het jammer is dat de omgeving hier niet ideaal is voor de soort, zal Nieuwegein geen sleutelrol spelen in het herstel. Het is hier namelijk al te verstedelijkt. Nieuwegein en IJsselstein kunnen de populatie niet dragen. Het herstel zal vanuit landelijke gebieden zoals de Achterhoek moeten komen.

Misschien krijgen we gezamenlijk het inzicht dat het anders moet, en dan kan de populatie hier nog een beetje toenemen. We zullen dan struikjes moeten laten staan en begroeiingen laten ontstaan.’

Verschil maken

‘Bewoners kunnen zelf weinig doen, hun acties zijn te kleinschalig om de steenuil echt te redden. De steenuil heeft ruimte en planten nodig. Dit moet komen van gemeenten, agrariërs en de inrichting van het hele landschap. Gemeente Nieuwegein kan wel degelijk een verschil maken, bijvoorbeeld door het anders inrichten van industriegebieden, omgevingen aanpassen en meer rommelstruiken te laten ontstaan.

De uitroeping tot vogel van het jaar is vooral een kans. Het moet namelijk niet alleen over de vogel – in dit geval de steenuil – gaan, maar om de hele omgeving. Als we die niet veranderen zal het steeds slechter gaan met veel vogelsoorten. De steenuil laat ons zien dat we anders met ons landschap moeten omgaan. Minder netjes, minder strak en minder volgebouwd, zoals hier in Nieuwegein. Want juist in de rommel zit het leven.’