BINNENLAND – Door de toename van rattenoverlast en het groeiende aantal sluitingen in de horeca staan ratten steeds vaker in de aandacht. Om te begrijpen waarom ze een probleem kunnen vormen, is het belangrijk om naar hun gedrag te kijken. Ze leven steeds meer in onze samenleving. Zo duiken ze op in studentenhuizen, boerderijen en dus restaurants. 

Ratten passen zich snel aan hun omgeving aan. Ze leven vaak dicht bij mensen, omdat daar voedsel en schuilplekken te vinden zijn. Denk aan afval, riolen, kelders en gebouwen. In steden maken ze gebruik van wat mensen achterlaten. Daardoor kunnen ze zich makkelijk vestigen en snel verplaatsen. Om de plaag tegen te gaan, moet je de kern aanpakken. Volgens gedragspsycholoog Diederik van Lieren is dat het nest: “We zouden lokaal steeds moeten kijken waar hun broedplaats is. Ratten reproduceren niet als ze veel stress ervaren. Je kunt bij de nestplaats ook een muntgeur plaatsen en harde geluiden gebruiken, daar houden ze niet van.”

Ratten leren van hun omgeving. Ze onthouden waar voedsel te vinden is en welke plekken veilig zijn. Als een plek genoeg eten biedt, komen ze daar steeds terug. “Als wij niet zoveel voedsel op straat laten rondslingeren en daardoor de voedselvoorraad voor de dieren omlaag gaat, komen ze ook steeds minder in de buurt. Als we ons daar nou bewust van zouden zijn en daar meer zorg voor dragen, zijn er waarschijnlijk ook minder ratten.” Als er genoeg voedsel en schuilplekken zijn, blijven ze terugkomen. Daardoor ontstaat een wisselwerking: hoe meer kansen mensen bieden, hoe beter ratten zich aanpassen. En hoe beter ratten zich aanpassen, hoe groter de kans dat mensen ze tegenkomen.

Dat zorgt niet alleen voor overlast, maar ook voor sterke reacties van walging. “Wij leven al heel lang met ratten samen. Ze verspreidden vroeger vaak ziektes, maar dat deden honden en katten ook, zelfs planten. Dat ratten dan vervolgens de schuld krijgen, kun je wel begrijpen.” Decennialang heeft de mens ratten als proefdieren gebruikt; daardoor weten we waar ze op reageren. Van Liere vindt het frappant: “Wat wij van die ratten weten en hoe ze reageren, wordt niet gebruikt bij het bestrijden van ratten. Dat is vreemd.”

Verslaggever Iris zocht naar de overeenkomst tussen wilde en tamme ratten. Online wordt er veel gesproken over “vieze ongedierten”. Zo wordt er over alle ratten negatief gepraat, hoe zit dat nou echt?