Volgens Rijkswaterstaat bereikt het neerslagtekort naar verwachting begin juli een niveau dat gemiddeld eens in de twintig jaar voorkomt. Toch is er op dit moment voldoende water, de zorg groeit vooral over wat de rest van de zomer brengt.
De huidige droogte is een optelsom van meerdere factoren. De hittegolf van afgelopen week speelt een rol. ‘De toename in verdamping is vooral een gevolg van dat we vaker mooi weer hebben’, zegt Peter Siegmund, klimaatexpert bij het KNMI. Het voorjaar was ook een uitzonderlijk droge periode. ‘We weten dat de luchtdruk met name in het voorjaar aan het toenemen is. We hebben vaker hogedrukgebieden en daar horen mooi weer en zon bij’. Siegmund legt verder uit dat het Azorenhoog, een hogedrukgebied boven de Azoren, een uitloper naar ons heeft gekregen. Wat die aanhoudende droogte betekent, merkt men bij de waterschappen.
Hein Pieper, dijkgraaf bij waterschap Rijn en IJssel, kijkt met zorg naar de rest van de zomer: ‘We kunnen hoge temperaturen verwachten en de grondwatervoorraad in Europa is heel kwetsbaar.’ Nederland is van oudsher veel bezig geweest met het afvoeren van water. Hij legt uit dat ons waternetwerk werkt als een soort wegensysteem en dat het hele systeem opnieuw moet worden uitgebouwd. ‘Het vraagt heel veel tijd en natuurlijk ook heel veel geld.’ Hier is het waterschap al druk mee bezig. Pieper vertelt dat een druppel water er honderd jaar geleden tien dagen over deed om van de Duitse grens, bij de toen nog Zuiderzee, te komen. ‘Nu is hij met een beetje stroming binnen 24 uur in het IJsselmeer’, zegt hij. Om droogte te kunnen doorstaan, moet het waterbeheer zich aanpassen om water langer vast te houden. ‘Het vraagt om een andere manier van denken en dat vraagt meestal tijd’, zegt Pieper. Hij legt uit dat ons waternetwerk werkt als een soort wegensysteem en dat het hele systeem opnieuw moet worden uitgebouwd. ‘Het vraagt heel veel tijd en natuurlijk ook heel veel geld.’ Hier is het waterschap al druk mee bezig.
‘2018, ‘19 en ‘20 lieten zien hoe kwetsbaar we zijn’, zegt Pieper. ‘We hadden al een aantal maatregelen genomen. We hadden riviertjes wat meer laten meanderen en hier en daar wat retentiegebiedjes aangelegd.’ Pieper legt uit dat hij heel bewust verkleinwoorden gebruikt. Ook werkt het waterschap samen met grondeigenaren om water vast te houden. ‘Het zijn kleine maatregelen, maar alles bij elkaar opgeteld merkten we dat het effect had.’ Daardoor waren de gevolgen van het droogste jaar voor hun gebied, 2022, beperkter dan die van 2018. ‘Met zo’n hittegolf die we net hebben gehad, dan helpen deze maatregelen ook niet, dan moet het veel massaler’. Terwijl het waterschap zich aanpast, houdt het KNMI de lange lijn in de gaten.
De opwarming gaat bovendien sneller dan gedacht. ‘De waargenomen temperatuur, jaargemiddeld, gaat al iets sneller omhoog dan de scenario’s zeggen’, zegt hij. Dit is volgens hem ook de reden waarom het hoogste scenario nog steeds als het belangrijkste wordt beschouwd. De zomers warmen daarbij op volgens verwachting, maar de winter en lente gaan sneller dan de scenario’s voorspelden. Tegelijk ziet Siegmund steeds vaker tropische dagen en extreme neerslag. ‘Het is wel aannemelijk dat de hogere temperaturen de oorzaak zijn.’ Hogere temperaturen zorgen voor meer verdamping en hevige neerslag is moeilijker op te vangen door waterbeheerders, hierdoor neemt de druk op zoetwater toe.
