Er is veel om te doen: de nieuwe Schijf van Vijf. Het Voedingscentrum geeft het advies om vanaf nu minder vlees en meer peulvruchten te eten. In de media barst een storm van reacties los. In talkshows wordt erover gesproken en op apps zoals Instagram laten veel mensen weten wat ze van de nieuwe adviezen vinden. Zo zegt online coach Finn Veerman op 9 april 2026 het volgende op Instagram: ‘Als jij last wil krijgen van diabetes, dan moet je de Schijf van Vijf gaan volgen.’ Aanvullend schrijft hij de volgende tekst op Instagram:

Bewering:
‘Je krijgt diabetes type twee door het dagelijks eten van meer volkorenbrood, rijst, pasta en peulvruchten, zoals de vernieuwde Schijf van Vijf adviseert.’

Oordeel:
Onjuist

Bron van de bewering:
Finn Veerman laat weten dat hij zijn bewering heeft gebaseerd op een Amerikaans onderzoek dat gepubliceerd is door de National Library of Medicine. De conclusie van het onderzoek luidt als volgt: ‘De resultaten van deze studie toonden aan dat koolhydraatinname binnen de aanbevolen inname via de voeding van 45% tot 65% van de totale calorieën niet geassocieerd was met een hoger risico op diabetes type twee. Er is zelfs sprake van een bescheiden lager risico bij een koolhydraatinname van 50%.’

De Schijf van Vijf in Nederland raadt een koolhydraatinname van minimaal 40 procent aan. Dat is vergelijkbaar met de aanbevolen koolhydraatinname uit dit onderzoek. Aan de hand van de conclusie van dit Amerikaanse onderzoek is niet af te leiden waar de bewering van Veerman vandaan komt.

Waarom is deze claim onjuist:

Uit het onderzoek waar Veerman naar refereert, wordt niet duidelijk dat de bewering waar is. Sterker nog, deze lijkt niet te kloppen. Paul de Vos, hoogleraar Sustainable Food aan de Universiteit Maastricht, bevestigt dit: ‘Deze bewering klopt totaal niet. Het eten van volkorenproducten en peulvruchten, zoals de Schijf van Vijf adviseert, verlaagt juist de kans op diabetes type twee.’

‘De Schijf van Vijf is gebaseerd op onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek’, vertelt Marianne van Geest, expert op het gebied van Nutrition and Health. ‘De schijf wordt gemaakt met behulp van de Richtlijnen Goede Voeding uit 2015 en de nieuwe richtlijn eiwitbronnen en voedingspatronen uit 2025. In beide richtlijnen wordt expliciet rekening gehouden met het ontwikkelen van chronische ziekten, waaronder diabetes type twee.’ Deze voedingsrichtlijnen worden beide opgesteld door de Gezondheidsraad, een onafhankelijk wetenschappelijk adviesorgaan voor regering en parlement. Zij zijn wettelijk verplicht om de overheid en dus ook het Voedingscentrum te adviseren op het gebied van voeding.

‘Het lijkt alsof Veerman een rode draad wil vinden in zetmelen (koolhydraten zijn de overkoepelende groep),’ vertelt De Vos. ‘In de Schijf van Vijf staan een aantal producten waar zetmelen in zitten. Zetmelen worden omgezet in simpele suikers; die neem je op en daar zou je in principe dik van kunnen worden.’ Het diabetesfonds geeft aan dat overgewicht dan ook een van de risicofactoren is voor het ontwikkelen van diabetes type twee. ‘Simpele suikers zijn echter een hele belangrijkste brandstof. Als je deze in overmaat consumeert, is dat natuurlijk niet goed voor je. Maar je moet deze suikers zeker niet zien als iets wat per definitie slecht voor je is!’

De Vos benoemt dat er ook verschillende soorten zetmelen zijn. ‘Dit lijkt Veerman in zijn bewering vergeten te zijn. Er zijn zetmelen die snel uiteenvallen in simpele suikers, maar er zijn ook zetmelen, zoals in bonen en peulvruchten, die niet zo makkelijk uiteenvallen. Deze dienen als voedingsbodem voor je darmflora (bacteriën in je darmen). Dit zetmeel is zeer gunstig voor je lichaam.’

De Schijf van Vijf is in april aangepast. Één van die nieuwe veranderingen is dat er wordt aangeraden meer peulvruchten te eten. De Gezondheidsraad publiceerde in 2025 ook een artikel waarin het belang van peulvruchten expliciet wordt benoemd. Ook De Vos kan beamen dat peulvruchten goed zijn voor de gezondheid. ‘In peulvruchten zitten dus zeer gunstige zetmelen, bijvoorbeeld zetmelen die, zoals eerder genoemd, goed zijn voor je darmen. De andere producten die Veerman noemt, zoals rijst en pasta (niet volkoren), bevatten wel zetmelen die sneller worden afgebroken, maar nog steeds krijg je daar geen diabetes type twee van.’

In de bewering noemt Veerman, de online coach, ook volkoren brood. Onderzoekers van het Erasmus UMC schrijven dat volkorenproducten en peulvruchten, zoals Veerman in zijn bewering noemt, het risico op diabetes type twee verlagen. ‘Het aanmaken van insuline door het lichaam is een natuurlijk proces na het eten van koolhydraten. Van de aanmaak van insuline word je niet insulineresistent; van overgewicht wel, dus dat moet worden voorkomen. Juist een voeding met veel vezelrijke producten kan helpen om overgewicht te voorkomen of zelfs te verminderen.’

Conclusie:

De bewering is onjuist. Het klopt niet dat je diabetes type twee krijgt door meer koolhydraten te eten, zoals de nieuwe Schijf van Vijf adviseert. De gezondheidsraad, het voedingscentrum en gezondheidsexperts leggen juist uit dat koolhydraten essentieel zijn voor een goede gezondheid. Wel is het belangrijk om niet overmatig veel koolhydraten te consumeren, maar dat gaat om veel meer dan wat in de nieuwe Schijf van Vijf wordt aangeraden.

Foto: Pexels, Vanessa Loring