Brexitgekibbel haalt Noord-Ierse wonden open

Brexitgekibbel haalt Noord-Ierse wonden open

Het ondergeschoven kindje van Groot–Brittannië. Zo voelde Noord–Ierland zich toen het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie stapte. Op 1 januari is er in de Ierse Zee een douanegrens ingevoerd tussen Noord–Ierland en Schotland. Als gevolg van de Brexit zijn de handelsstromen aan het verschuiven. Maar wat is hier de reden van? Een bezoek aan de Noord–Ierse havenstad Larne, waar gesproken wordt met de Nederlandse eigenaar van de verfgroothandel Van Es Limited en waar duidelijk wordt welke gevolgen de douanegrens heeft.

“Het is een verschrikkelijke en chaotische situatie”, verzucht Cherylee van Es met een Noord-Iers accent, terwijl ze met een peinzende blik vanachter haar houten bureau naar het computerscherm kijkt. Met één elleboog ondersteunt ze haar kin en zuchtend bladert ze door haar e-mails. Haar man, André van Es, komt het kantoortje binnengelopen met een stapel verfrollers die hij even daarvoor uit een doos met verfmateriaal heeft gepakt in het magazijn. Hij kijkt naar zijn vrouw en ziet dat zij geïrriteerd is, omdat ze een e-mail gekregen heeft waarin staat dat een klant de belastingpapieren niet goed heeft ingevuld. Hierdoor moet zij met de klant bellen en duurt de levering van de verfkwasten, die een winkel in de stad vandaag verwachtte, nog langer.

De verfgroothandel Van Es Limited. Foto/tekst: Yorick van Teeseling

Op 23 juni 2016 werd in het Verenigd Koninkrijk een referendum gehouden over het Britse lidmaatschap van de Europese Unie (EU). Tijdens het referendum stemde de meerderheid voor ‘leave’, oftewel de EU verlaten. Op 1 januari 2021 stapte het Verenigd Koninkrijk definitief uit de EU, waardoor na 47 jaar een eind kwam aan de relatie tussen de Britten en de EU. Vanaf de eerste onderhandelingsdag is er één grote stoorzender: de grens tussen Ierland en Noord–Ierland.

Het ‘Goedevrijdagakkoord’ tussen de katholieken en protestanten in Noord-Ierland, dat in 1998 getekend is, bleek een cruciale rol in de Brexit te spelen. “Door het Goedevrijdagakkoord kon er geen harde douanegrens zijn tussen Ierland en Noord–Ierland. Men was bang dat de onvrede en het geweld in beide landen zou toenemen als de grens niet meer open was”, zegt Peter McLoughlin, gespecialiseerd in de geschiedenis van Noord–Ierland en werkzaam aan de Queens University in Belfast. Door de open grens met Ierland volgt Noord–Ierland de regels van de douane-unie van de EU, maar blijft het officieel in het douanegebied van het Verenigd Koninkrijk. Hierdoor kreeg het land een aparte status. De douanegrens ligt nu in de Ierse Zee tussen Noord – Ierland en Schotland. Dit is vastgelegd in het Noord-Ierland Protocol.

De douanegrens na de Brexit. Infographic/tekst: Yorick van Teeseling

Na de lunchpauze gaat André van Es achter zijn bureau zitten en opent een zwarte multomap. De eerste pagina bevat een foto van zijn geboorteplaats Rotterdam. Hij is twaalf jaar geleden naar Noord–Ierland verhuist, nadat hij Cherylee ontmoet had. Als hij verder bladert, komt hij een factuur tegen van een bedrijf uit Engeland: “Door de Brexit en de douanegrens moet een bedrijf nu extra kosten maken om producten te verplaatsen tussen Noord-Ierland en Schotland. Als je bijvoorbeeld kijkt naar deze factuur: voor elke pallet betaalt dit bedrijf nu £10 extra. Dit bedrijf levert tien pallets en is dus in totaal £105 extra kwijt om de producten hier te krijgen”, zegt hij in het Engels, maar zijn Nederlandse accent is nog goed hoorbaar. Terwijl hij dit zegt, valt zijn vrouw hem in de rede.

Uit bovenstaande factuur blijken de extra kosten die gemaakt worden. Foto/Tekst: Yorick van Teeseling

“De overheid in Engeland heeft samen met een andere organisatie op tweede kerstdag het zogenoemde Trade-Support-Service-systeem in het leven geroepen. Dit is een systeem waarin elk bedrijf dat producten verplaatst tussen Noord-Ierland en ‘het vaste land’ zich moet registreren en tot in de kleinste details moet aangeven wat voor soort vracht een bedrijf naar ons verstuurt”, vertelt Cherylee. “Niemand heeft uitleg gehad over dit systeem en als je dan de organisatie opbelt voor uitleg, weten ze het daar soms ook niet. Daarnaast staat aan het begin van de e-mail dat er in de aanvraag iets ontbreekt, maar niet wat. Of dat er iets ontbreekt en twee regels verder staat dat het goed is”, zucht ze.

Cherylee met het systeem waar iedereen mee worstelt. Foto/Tekst: Yorick van Teeseling

Het Trade-Support-Service-systeem zorgt voor een berg aan berichten. Foto/Tekst: Yorick van Teeseling

Deze situatie zorgt ervoor dat bedrijven naar andere oplossingen zoeken. Schuin tegenover de verfgroothandel van André staat een grijs gebouw met een aantal pallets buiten, waarop een stapel grote opgerolde buizen ligt. Op de gevel staat geschreven: BPC Ventilation & Central Vacuum Systems. De directeur, Gary Burnsy, zegt: “Bedrijven moeten nu op de factuur aangeven waar het product oorspronkelijk vandaan komt. Als een product van Spanje naar Engeland komt en er wordt iets in Engeland aangepast en ik koop het, moet ik daarover weer belasting betalen. Daarom laten wij de producten nu via Ierland overkomen en niet meer via Engeland.”

Het verhaal van Gary Burnsy staat niet op zichzelf. Het Central Statistics Office (CSO), het Ierse Centraal Bureau voor de Statistiek, publiceerde in april van dit jaar een rapport waaruit blijkt dat de export van Ierland naar Noord–Ierland met 40% is gestegen ten opzichte van het jaar daarvoor. De waarde van de export steeg van £146 miljoen naar £201 miljoen. Uit dezelfde cijfers blijkt ook dat de handel van goederen tussen Groot–Brittannië en Ierland flink gedaald is. In vergelijking met de cijfers van begin vorig jaar, is de waarde van de export van producten van Engeland naar Ierland gedaald met £1.2 biljoen.

Dit bedrijf vermeldt dat het product origineel uit het Verenigd Koninkrijk komt. Foto/tekst: Yorick van Teeseling

In de tweede grote havenstad van Noord–Ierland, Larne, is de veerboot ‘European Highlander’ inmiddels aangemeerd. De zeemeeuwen vliegen in cirkeltjes in de lucht, de golven breken tegen de kust en de geur van de zoute zee overheerst langs de kade. Rondom de haven is duidelijk waarom de stad bekend staat als een pro-Brits bolwerk. De lantaarnpalen zijn volgehangen met witte bordjes waarop met rood-blauw-zwarte letters teksten zijn geschreven als: ‘No Irish Sea Border’, ‘NI Protocol breaks Belfast Agreement’ en ‘EU hands off Ulster’. Meerdere Britse vlaggen wapperen hoog in drie lantaarnpalen.

Het symbolische protest bij de haven. Foto/tekst: Yorick van Teeseling

Alle producten die nu heen en weer gaan tussen Noord–Ierland en ‘het vaste land’ van Groot–Brittannië moeten extra gecontroleerd worden. Dat zorgt volgens Seamus Leheny, policymanager van de belangenorganisatie Logistics UK, voor een ander groot probleem. “Omdat het Trading-Support-Service-systeem niet foutloos werkt, moeten de vrachtwagenchauffeurs nu voor een dubbele controle een boekwerk aan papier meenemen. Dat gaat niet altijd goed, dus dat kost onnodig veel tijd.” Hij is al met diverse instanties bezig om te kijken naar een digitaal systeem.

Als de zon langzaam ondergaat in Larne, verzamelen zich op een kwartiertje lopen van de haven honderd pro-Britse ‘Unionisten’ op Greenland Drive. Er staat een demonstratieparade tegen de douanegrens op het programma. Vier mannen pakken twee doeken die op de grond liggen en vouwen ze uit. Op de doeken valt te lezen: ‘Larne says ‘no’ to Irish Sea Border’ en ‘Hands of Northern–Ireland EU’. In de stoet, die een half uur door Larne loopt en bij de Evangelische Kerk stopt, houden acht personen de Britse vlag vast en wordt door een aantal op een instrument gespeeld. Bij de kerk spreekt Jamy Hanson, lid van de gemeenteraad in Larne. Hij is lid van de Democratic Unionist Party (DUP) en laat middels een gebalde vuist zien dat zij niet opgeven.

De optocht in Larne kan rekenen op veel steun. Foto/Tekst: Yorick van Teeseling

Na de optocht staat Sammy Wilson geleund tegen een houten hekje met iemand te praten. Hij is lid van de DUP, de grootste protestants-unionistische partij in Noord-Ierland, en zegt: “Het is schandalig dat Boris Johnson zich zo makkelijk heeft laten leiden door wat de Europese Unie wilde. Hij wilde de Brexit voor elkaar krijgen en offerde Noord–Ierland ervoor op. Wij voelen ons Brits en willen niets met de Europese Unie te maken hebben.” Sammy vertegenwoordigt het kiesdistrict Larne in het Lagerhuis.In Noord–Ierland is er nog een andere grote regeringspartij: Sinn Féin. Deze partij wil graag bij de Europese Unie horen en ziet nu kansen.

“Boris Johnson wilde een mandaat voor de Brexit en heeft dit gekregen. Wij denken dat een verenigd Ierland hierdoor dichterbij is dan ooit”, zegt John Finucane via Skype. Hij is een Brits parlementslid en vertegenwoordigt Sinn Féin in de House of Commons. De volgende dag is de verfgroothandel Van Es Limited vroeg open gegaan. Terwijl André zijn hond naar zijn mand in het kantoortje brengt, slaat Cherylee de krant open en schrikt: “Boris Johnson wil opnieuw met de Europese Unie onderhandelen over de Brexit en ook over het Noord-Ierland-protocol. Het is toch om gek van te worden, nu gaan we een nog onzekerdere toekomst tegemoet.”

Over de auteur

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *