Bij de landelijke verkiezingen is het aantal blanco stemmen verdubbeld ten opzichte van twee jaar geleden. Hoewel dit opvalt, is het volgens wetenschappers vooralsnog lastig om hier een eenduidige verklaring voor te geven. Het gaat volgens hen nog altijd om ‘verwaarloosbare aantallen’.
Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2025 zijn in totaal 40.128 blanco stemmen uitgebracht, 20.473 stemmen meer dan 2 jaar eerder. Sinds 2010, toen besloten werd om blanco stemmen voortaan apart te tellen van ongeldige stemmen, is het aantal blanco stemmen, met uitzondering van dit jaar, nog nooit boven de 20.000 uitgekomen. Vooralsnog gaat het om een klein aantal stemmen: 40.128 stemmen is met de kiesdeler van 70.480 in 2025 gelijk aan iets meer dan een halve zetel. Dit is gelijk aan het aantal stemmen op Bij1 en Nieuw Sociaal Contract.
Hoewel het om een zeer klein aandeel van de stemmen gaat, was dit voor Rick van Well, onderzoeker aan het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, een van de meest opvallende uitkomsten van de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025. Helaas is wetenschappelijk onderzoek naar dit fenomeen volgens Van Well een grote uitdaging: “Eigenlijk is het aantal blanco stemmen te klein om gedegen onderzoek naar te doen. Dat zou ontzettend veel tijd, geld en mankracht kosten. Je kan bij een stembureau gaan staan om mensen te vragen naar hun kiesgedrag, maar dan kom je er hooguit een paar tegen. Dan zou je in heel Nederland moeten gaan staan, op elk stembureau.”
Waar de individuele motivaties van blanco stemmers in het ongewis blijven, schetst de verkiezingsuitslag van de Kiesraad een tekenend beeld van de reikwijdte van de blanco stem. In vrijwel heel Nederland is het percentage blanco stemmen gestegen ten opzichte van twee jaar geleden. Slechts in 2 gemeenten is het percentage gedaald, in 1 gemeente is het percentage gelijk gebleven. De overige 239 gemeenten laten allemaal een stijging zien, die gemiddeld rond de 100% ligt.
De armste gemeenten in Nederland zagen in 2025 een grotere stijging in het aantal blanco stemmen ten opzichte van 2023 dan de rijkste gemeenten. Toch is er ook bij de rijkste gemeenten een opmerkelijke stijging zichtbaar. Waar het percentage onder de tien armste gemeenten met 0,20 %-punt steeg, was dit bij de tien rijkste gemeenten 0,11 %-punt. Hieruit valt op te maken dat er ook tussen verschillende gemeenten relatief weinig verschil is te zien: vrijwel overal steeg het aantal blanco stemmen, stad of platteland, arm of rijk.
Momenteel tellen blanco stemmen niet mee voor de verkiezingsuitslag, enkel voor de opkomstcijfers. Als het aan Van Well ligt, blijft dat zo. Hij ziet momenteel geen reden om de rol van blanco stemmen binnen ons democratische stelsel te veranderen. “Sommigen hebben weleens geopperd om zetels leeg te laat, representatief aan het aantal blanco stemmen. Het aantal blanco stemmen is zo klein, dat zou momenteel niks uitmaken, het is nu ongeveer een halve zetel. Dat zou dus op dit moment geen verschil maken. Als je het aan mij vraagt zijn de verkiezingen een belangrijk en essentieel onderdeel van onze democratie. Als je daar invloed op wilt uitoefenen, moet je op een kandidaat stemmen.”
Bronverantwoording
In dit hoofdstuk is gebruik gemaakt van een dataset die door de auteur is samengesteld uit verschillende datasets uit de Databank Verkiezingsuitslagen, afkomstig van de Kiesraad. De volledige samengestelde dataset is terug te vinden in de bijlagen. De Kiesraad is een zelfstandig orgaan dat advies geeft over verkiezingen en bij verkiezingen fungeert als centraal stembureau. In die rol stelt zij de officiële uitslagen van de verkiezingen vast. Daarom is de Kiesraad een uiterst betrouwbare bron voor de uitslagen van Nederlandse verkiezingen.
De lijst met rijkste en armste gemeenten in Nederland is afkomstig van AlleCijfers.nl, een platform dat ruwe, open source data vertaalt naar tabellen en grafieken. In dit geval zijn de cijfers afkomstig van het CBS, dat zich o.a. baseert op officiële registers van de belastingdienst.
