Muziek luisteren gaat tegenwoordig bijna automatisch. Met één klik heb je toegang tot een enorme hoeveelheid nummers op je telefoon. Streamingdiensten zijn daarmee niet alleen dominant in het dagelijks gebruik, maar ook in economisch opzicht. Volgens cijfers van de Nederlandse Vereniging van Producten en Importeurs (NVPI) komt ruim tachtig procent van de Nederlandse muziekomzet inmiddels uit streaming. Toch is fysieke muziek niet verdwenen. Vinyl blijft opvallend stabiel groeien, terwijl de cd jarenlang terrein verloor.

Dit artikel laat zien waarom mensen, ondanks het gemak van streaming, waarde blijven hechten aan vinyl en hoe die keuze past binnen de manier waarop er vandaag de dag naar muziek wordt geluisterd. Daarbij wordt duidelijk welke rol fysieke muziekdragers daarin blijven spelen.

Streaming als norm, vinyl als bewuste keuze

Cijfers van de NVPI laten zien dat fysieke muziek een relatief klein deel van de markt vormt. In 2024 kwam ongeveer zestien procent van de Nederlandse muziekomzet van fysieke dragers. Binnen die categorie, fysieke dragers, is vinyl door de jaren heen groter geworden dan cd. Dat betekent niet dat iedereen platen koopt, maar wel dat vinyl een duidelijke plek heeft behouden naast streaming. Ongeveer één op de vier Nederlanders kocht in 2024 minstens één fysieke muziekdrager. Wat opvalt is dat dit niet alleen oudere muziekliefhebbers zijn maar ook jongeren weten steeds vaker de platenzaak te vinden. Vinyl is dus geen nostalgisch overblijfsel van vroeger, maar een bewuste keuze naast alle digitale manieren van muziek luisteren.

De comeback van dichtbij

Iemand die de ontwikkeling van vinyl van dichtbij heeft meegemaakt, is Dick van Dijk. Hij is al decennialang actief in de Nederlandse platenwereld en vooral bekend als drijvende kracht achter platenzaken, Plato en Concerto, door het hele land. Vanuit die praktijk zag hij hoe vinyl na de eeuwwisseling bijna volledig uit beeld verdween. “Na 2000 was vinyl eigenlijk zo goed als weg. Alles ging richting cd, en daarna kwam de digitale revolutie met mp3’s en streaming,” vertelt hij. Rond 2010 veranderde dat beeld. “Toen begon vinyl weer voorzichtig terug te komen. En daarna ging het echt hard.” Dat moment is belangrijk, omdat het laat zien dat vinyl niet terugkeerde vóór streaming, maar juist naast streaming. “Iedereen die zegt dat hij dit zag aankomen, liegt. Dat er nog liefhebbers waren, wisten we. Maar dat het zo breed zou worden? Nee.”

Wat Van Dijk vooral opvalt, is hoe het publiek in de afgelopen jaren is veranderd. Vinyl werd lange tijd gezien als iets voor oudere mannen met grote collecties. “Die tijd is voorbij. De verjonging is enorm. Soms sta je in de winkel en denk je: is hier een schoolbus gestrand?” vertelt Van Dijk. Die waarneming sluit aan bij cijfers van de NVPI uit 2024, waaruit blijkt dat vinyl niet alleen door oudere liefhebbers wordt gekocht, maar ook door een groeiende groep jongeren. Vinyl lijkt daarmee juist onder jongere luisteraars een extra vorm van muziekbeleving te zijn geworden.

Record Store Day

Een moment dat volgens Van Dijk bijdroeg aan die hernieuwde zichtbaarheid van vinyl is Record Store Day. Het evenement ontstond als reactie op het verdwijnen van platenzaken en moest mensen weer naar de winkel trekken. “Het was niet de aanstichter van de comeback van vinyl, maar het heeft wel een enorme boost gegeven,” vertelt hij. Door exclusieve releases, beperkte oplages en speciale persingen werd vinyl opnieuw iets bijzonders. “Je kon sommige platen niet streamen en niet zomaar online krijgen. Je moest er echt voor naar de winkel,” vertelt Van Dijk hij. Daarmee kreeg vinyl een status die digitale muziek niet heeft: schaars, tastbaar en tijdelijk beschikbaar.

Fanbinding

Volgens muziekonderzoeker Niels Aalberts ligt de aantrekkingskracht van vinyl niet in techniek of geluidskwaliteit. “Technisch gezien is er geen enkele reden om fysiek te kopen. Streaming is goedkoper en makkelijker. Er moet dus een andere motivatie achter zitten om vinyl te kopen en te luisteren.” Die motivatie zit volgens Aalberts vooral in fanbinding. Fysieke muziek is een extra stap die consumenten nemen wanneer ze zich sterk verbonden voelen met een artiest. “Voor de meeste luisteraars blijft streaming de basis. Daarnaast is er een kleinere groep die ook vinyl koopt. Die groep is relatief klein, maar vertegenwoordigt samen wel een substantieel deel van de omzet,” vertelt hij.

Dat verklaart ook waarom vinyl ondanks zijn kleine marktaandeel economisch relevant blijft. Aalberts vertelt dat streaming per luisteraar weinig oplevert voor artiesten: “Één stream levert nauwelijks iets op maar een plaat kopen wel.” Vinyl functioneert daarmee deels als merchandise: een manier voor fans om hun steun te tonen, bovenop het online streamen.

Betekenis, ritueel en aandacht

Waar Van Dijk en Aalberts vooral spreken vanuit praktijk en economisch oogpunt, kijkt socioloog Julian Schaap naar de culturele en sociale betekenis van vinyl. Schaap vertelt in een interview waarom fysieke muziekdragers juist nu weer belangrijk worden.

Schaap legt uit dat digitalisering muziek steeds minder zichtbaar en tastbaar heeft gemaakt. “Streaminglijsten zie je niet als je bij iemand thuis komt maar platen wel.” Vinyl wordt daarmee onderdeel van iemands identiteit. Wat iemand in de kast heeft staan, zegt iets over smaak, voorkeur en hoe iemand zich wil presenteren.

Opvallend is dat uit onderzoek blijkt dat een groot deel van de mensen die vinyl koopt geen platenspeler heeft. Dat laat zien dat luisteren niet altijd het hoofddoel is. “Je koopt niet alleen muziek, maar ook een object en een beleving, vertelt Schaap. Vinyl vraagt om meerdere handelingen: een plaat kiezen, opzetten, omdraaien, bewust luisteren. Dat maakt muziek minder vluchtig en juist een ervaring. In een tijd waarin mensen voortdurend worden afgeleid, beschrijft Julian Schaap vinyl als een ritueel dat aandacht afdwingt. “Het werpt barrières op waardoor je bewuster in het moment bent en actief luistert,” vertelt hij. Die analyse sluit ook aan bij wat van Dijk en Aalberts vanuit de praktijk beschrijven. Vinyl vraagt tijd, handelingen en betrokkenheid, terwijl streaming vooral draait om gemak en constante beschikbaarheid. Juist dat verschil maakt vinyl voor veel luisteraars betekenisvol.

Maakproces vinyl

Die hernieuwde waardering voor vinyl roept ook een andere vraag op: hoe wordt zo’n plaat eigenlijk gemaakt? In tegenstelling tot digitale muziek, die direct beschikbaar is, vraagt vinyl om tijd, materiaal en menselijk werk. In de video hieronder is stap voor stap te zien hoe zo’n vinylplaat wordt gemaakt. Commercieel directeur Anouk Rijnders geeft daarbij uitleg over het maakproces bij Record Industry in Haarlem, één van de grootste vinylperserijen in Europa.

De beelden laten zien hoeveel stappen, machines en controles er nodig zijn voordat een plaat uiteindelijk in de winkel ligt. Dat staat haaks op streaming, waar muziek met één klik klaarstaat. Juist dat verschil maakt duidelijk waarom vinyl een andere rol heeft: niet als snelle oplossing, maar als iets waar bewust voor wordt gekozen, naast streaming.

Geen tegenreactie, maar een aanvulling

Vinyl is geen protest tegen streaming en ook geen nostalgische vlucht terug naar vroeger. De meeste mensen die platen kopen, gebruiken óók gewoon Spotify of Apple Music. Dat blijkt onder meer uit cijfers over de Nederlandse muziekmarkt van NVPI. In het jaaroverzicht van 2024 laat de de NVPI zien dat streaming verreweg het grootste deel van de omzet vormt, terwijl fysieke muziek rond de vijftien tot twintig procent blijft hangen. Vinyl is dus duidelijk niet dominant, maar ook zeker niet verdwenen.

Het verschil zit vooral in de functie. Streaming draait om gemak en overvloed: alles is vrijwel altijd beschikbaar. Vinyl vervult een andere rol. Het gaat om aandacht, bezit en betekenis. Dat wordt niet zozeer zichtbaar in de cijfers, maar juist in gesprekken met mensen uit de praktijk. Zij laten zien waarom dat relatief kleine deel van de markt blijft bestaan. Vinyl biedt iets wat streaming niet kan: tastbaarheid, een ritueel en een gevoel van eigenaarschap. Juist omdat muziek vrijwel altijd en overal beschikbaar is, blijft die bewuste keuze voor vinyl verrassend sterk.

Verantwoording

De data en cijfers die in dit artikel worden gebruikt, zijn afkomstig uit openbare jaaroverzichten en rapportages van de NVPI. Deze cijfers geven inzicht in de ontwikkeling van de Nederlandse muziekmarkt en de verhouding tussen streaming en fysieke muziekdragers, zoals vinyl en cd. Deze data is gebruikt om het verhaal in context te plaatsen en ontwikkelingen te onderbouwen. Uitspraken en observaties van geïnterviewden zijn duidelijk als persoonlijke duiding gepresenteerd en niet als harde cijfers. Op die manier wordt onderscheid gemaakt tussen feitelijke informatie en interpretatie.