Fact-check: Waar of niet? Octopus, krab en kreeft voelen verdriet

Fact-check: Waar of niet? Octopus, krab en kreeft voelen verdriet

Afgelopen maandag plaatste het AD het volgende nieuwsartikel met de kop: ‘Octopus, krab en kreeft voelen verdriet: koken van levende dieren verboden in Groot-Brittannië’.

Het artikel betreft een recent uitgebracht rapport van het Britse LSE (The London School of Economics and Political Science) waarin deze dieren na onderzoek als ‘sentient’ oftewel gevoelsbewust worden beschouwd. Naar aanleiding van deze conclusie heeft de Britse overheid zodoende besloten octopussen, krabben en kreeften mee te nemen in haar dierenwelzijnswet waardoor het levend koken hiervan in het gehele land verboden wordt. Maar of de dieren hier daadwerkelijk ook blij van worden?

De kop van het AD stelt namelijk dat deze dieren een emotie als verdriet zouden kunnen voelen daar waar gevoelsbewustzijn meer verwijst naar het bewust ervaren van pijn. Emoties worden dan ook niet specifiek onderzocht in het rapport van het LSE en tevens verder ook niet benoemd in het artikel van het AD. Waar deze zijn statement vandaan heeft gehaald is dan ook moeilijk te zeggen. En of hij klopt is maar de vraag.

Het voelen van emotie

Emoties zijn complex en vrij moeilijk bij een ander dier vast te stellen. Er zijn geen meetinstrumenten waaraan je gevoelens statistisch af kunt lezen en niet ieder dier ervaart alles op dezelfde manier. Zo is ook het geval bij octopussen, krabben en kreeften stelt Werner de Gier, PhD kandidaat bij Naturalis Biodiversity Center & Rijksuniversiteit Groningen.

“Het enige wat we hierover kunnen zeggen is dat deze dieren niet dezelfde manier van emotie voelen als dat wij doen”, vertelt hij. “Als mens hebben wij een speciale bundel van zenuwen die de functie op zich heeft genomen: een deel van de hersenen. Voor koppotigen (voornamelijk octopussen) is er ook echt een cluster van zenuwen aangelegd in de kop, maar of ze dezelfde emoties kunnen vertonen als ons is ook nog steeds onduidelijk. Voor kreeftachtigen, waar ik zelf aan werk, is er alleen een ladder-systeem van zenuwen aanwezig, waarbij geen “hersengebieden” aan te wijzen zijn, laat staan een de functies voor al deze zenuwen.”

Voor zowel octopussen, krabben en kreeften is er dus met geen zekerheid te zeggen dat deze dieren een vorm van emotie op dergelijke wijze ervaren dat wij het ook als zijnde emotie aan kunnen wijzen.

Het voelen van pijn

“Verdriet is een erg menselijke emotie, maar pijn lijkt “universeel””, stelt De Gier dan ook. Want daar waar het meten van gevoelens soms bijna onmogelijk lijkt is het meten van pijn, tevens nog altijd een moeilijke zaak, wel iets makkelijker uit te voeren.

“Bij veel dieren is pijn al eerder aangetoond als ze een directe respons hebben op de prikkel (vaak een elektrische schok), waarna ze ook actief de prikkel de komende keren uit de weg gaan, een soort leren dat de prikkel pijn doet. Die eerste reactie is vaak een reflex, en dus is pijn moeilijk te bewijzen in dieren zoals kreeftachtigen.”

Emotie vanuit pijn

In 2014 werd naar dit fenomeen van pijn prikkels en gedrag al eens onderzoek gedaan door de Franse professor Pascal Fossat. Uit zijn onderzoek zou blijken dat rivierkreeften een emotie als ‘anxiety’ oftewel angst zouden vertonen. De kreeften werden in een bak gestopt met aan weerszijden een onbelichte donkere plek en om naar de andere kant te komen moesten zij zodoende door het deels belichte midden van de bak kruipen. Daar waar de rivierkreeften de voorkeur hadden voor de donkere plekken hadden ze er onder normale omstandigheden geen problemen mee om zich door het lichte stuk te begeven. Enkel toen zij door middel van pijnprikkels hiervoor werden gestraft vertoonde ze twijfelachtig gedrag om in het verlichte gedeelte te komen. Maar na het toegediend krijgen van benzodiazepinen, een medicijn tegen angstig gedrag bij mensen, durft zij weer het lichte gedeelte te trotseren. De conclusie en diagnose ‘anxiety’ was zodoende snel gesteld.

Toch heeft ook De Gier nog zijn twijfels bij het onderzoek. “Het is alweer lastig te zeggen of de kreeftachtigen echt pijnreacties vertonen en zich daar naar handelen, of dat ze een motorische reflex hebben op de pijn. De kwestie of dit echt te maken heeft met angst, onzekerheid, of iets in die richting, is moeilijk te zeggen.”

Zeker en onzekerheid

Net als uit het recente onderzoek van het LSE blijkt uit meerdere onderzoeken naar de pijnreactie van octopussen, krabben en kreeften dat de waarschijnlijkheid hoog is dat zij pijn wel bewust meekrijgen. De status ‘sentient’ is dan ook niet misplaatst. Emoties daarentegen zijn in nog geen enkel onderzoek naar deze dieren duidelijk aangetoond en kunnen dan ook nog niet met zekerheid op hen worden toegepast. Het statement dat deze dieren verdriet voelen is zodoende waarschijnlijk eerder een gevoelsinterpretatie van de mens die zijn eigen emoties reflecteert op een dier dat zielig oogt.

Zielig blijft het

Emoties of niet, octopussen, krabben en kreeften zullen door de nieuwe wet en inzicht in hun pijn perceptie hopelijk wel een beter en minder pijnlijk einde ervaren. Al zijn de vervangende opties voor het levend koken nog niet helemaal zeker.

“Er lijkt nog geen consensus te zijn van welke methode het meest diervriendelijk is om grote kreeften en krabben af te maken. Koken is uitgesloten, maar een zoetwater-schok kan voor nog meer stress zorgen, en de vriezer heeft ook nadelen als het dier daarna weer ontdooid. Doorsnijden zorgt ervoor dat de kreeft niet meer beweegt, maar of de kreeft daar geen stress van beleefd in beide lichaamshelften is nog onduidelijk”, aldus De Gier.

Zielig blijft de vorm van het bereiden van deze dieren dan ook en een verdrietig traantje blijft van de partij. Maar vooralsnog alleen in de ogen van de mens.

Over de auteur

Tessa van der Meij

Tweedejaars student journalistiek aan de Hogeschool Utrecht met een voorliefde voor dieren natuur en creativiteit.

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.