Afgelopen woensdag 18 maart waren de gemeenteraadsverkiezingen. Wat opviel is dat landelijke partijen zich minder lokaal verkiesbaar stellen. Hier hebben verschillende aspecten mee te maken: organisatie, kandidaten en financiering.

Landelijke partijen hebben vaak een bredere focus, waarbij nationale thema’s en strategieën een belangrijke rol spelen, ook in lokale campagnes. Mede daardoor kan hun aanwezigheid op gemeentelijk niveau ontbreken. Deze gemeenteraadsverkiezingen, van 18 maart 2026, stonden in veel gemeente grote landelijke partijen nauwelijks of niet op de lijst, zoals PVV en BBB.

Uit het onderzoek van ‘Het lokaal Kiezersonderzoek 2022’ blijkt dat landelijke partijen vaak niet lokaal geworteld zijn. Die partijen hebben vaak landelijke ambities die zich niet of minder richten op de lokale plannen. Dat kan ertoe leiden dat ze minder zichtbaar zijn dan de lokale partijen, die zich juist richten op de lokale plannen.

Daarnaast speelt de organisatie van partijen een belangrijke rol, stelt Job van Meijeren, adviseur lokale democratie. ‘Landelijke partijen zijn op twee verschillende manieren georganiseerd. De klassieke partijen (bijvoorbeeld VVD) zijn van onderop georganiseerd en doen aan lokale verkiezingen mee als de lokale afdeling daarvoor genoeg mensen heeft. Zo’n lokale afdeling organiseert hiervoor de meeste dingen zelf zoals de kandidatenlijst, een programma en de campagne. Het besluit om mee te doen wordt dan niet landelijk maar lokaal genomen.’
Als partijen op lokaal vlak dus niet genoeg kandidaten hebben wordt het moeilijk om te participeren in de lokale verkiezingen. ‘Andere politieke partijen besluiten meer centraal in welke gemeente ze meedoen. Voor lokale partijen werkt het eigenlijk hetzelfde. Je moet voldoende kandidaten hebben die in de gemeenteraad willen of op een lijst willen staan, ook hebben ze voldoende geld nodig,’ zegt van Meijeren.

Het hangt voor veel partijen dus af van het regelwerk om mee te doen aan de gemeenteraadsverkiezingen, daarbij kunnen er ook risico’s aan hangen. ‘De risico’s die de deelname mee kan brengen verschilt van partij tot partij. Maar natuurlijk is het een risico dat als zij meedoen dat er teleurstellingen ontstaan of gedoe.’