Het staakt-het-vuren in het Midden-Oosten zet de wereld op scherp. Er is officieel sprake van een wapenstilstand, maar de situatie blijft echter onstabiel. De vraag is wat dit bestand inhoudt en hoe duurzaam deze is over een langere periode. Oud-NAVO- en Midden-Oostencorrespondent Sander van Hoorn en oorlogsjournalist Hans Jaap Melissen schoven daarover aan bij onze talkshowtafel.
Maar hoe kijkt Nederland naar deze ontwikkelingen?
Volgens Annette Freyberg-Inan politicoloog aan de Universiteit van Amsterdam is de impact op Nederland zeker te zien en zal het zeker merkbaar worden: stel, de oorlog zal verder escaleren. ‘Nederland kijkt met zorg naar deze ontwikkelingen. Ik zou niet weten waar ik moet beginnen. Economische problemen die deze crisis kan veroorzaken, zoals de risico’s van inflatie en van recessie, zijn op zich al naar, maar hebben ook politieke consequenties stabiele democratie heeft economische welvaart nodig.’ Er is nu een wapenstilstand, maar deze oorlog heeft ook de economische gevolgen gehad voor Nederland. ‘Denk hierbij aan de prijs van olie en gas, algemene prijsverhogingen, hinder van transport en verstoorde toeleveringsketens, deze economische problemen hebben ook Nederland geraakt. Er ontstaat krapte, en daardoor stijgen prijzen weer verder, ‘legt ze uit
De rol van de Amerikaanse president Donald Trump weegt zwaar in de internationale verhoudingen. Premier Rob Jetten noemde Trumps uitspraken over het ‘uitroeien van een gemeenschap’ onacceptabel. Volgens Freyberg-Inan zijn zulke uitspraken diplomatiek zeer zwaarwegend: ‘Eigenlijk wegen dit soort uitspraken heel zwaar, maar de retoriek tussen Trump en zijn bondgenoten, zoals Nederland, is inmiddels zo verhard dat dat soort uitspraken nog nauwelijks opvallen. Trump zal zich er helemaal niets van aantrekken wat Jetten zegt, maar voor mensen in Nederland is dit wel een duidelijk signaal van een positionering van de Nederlandse overheid aan de kant van het internationaal recht en tegen het beleid van de VS in dit conflict.’
‘Wat heb je aan zo’n bondgenoot als Trump?’
Met de spanningen rond de Straat van Hormuz rijst ook de vraag of Nederland militair een rol zou kunnen spelen in een internationale missie om de vaarroute veilig te houden, wat Trump heeft gevraagd de afgelopen weken.Volgens Freyberg-Inan is het mogelijk dat Nederland mee zou doen en een relatief kleine rol zou spelen, proportioneel met zijn militaire macht, mits zo’n missie in multilateraal verband wordt georganiseerd samen met andere Europese staten. Nederland zou volgens haar nooit in zijn eentje de Verenigde Staten daar te hulp schieten, maar als er een internationale missie met meerdere landen komt, dan zou Nederland wel meedoen. Militair gezien is zo’n bijdrage volgens haar haalbaar, al zitten daar duidelijke grenzen aan. ‘Je kan niet sturen wat je niet hebt,’ waarmee ze doelt op de beperkingen in capaciteit, kosten en publieke opinie.’Vooralsnog zijn die landen eensgezind dat zij dat niet willen doen. Hij dreigt wel met het uitstappen uit de NAVO, maar op dit moment zullen Europese NAVO-lidstaten zich afvragen of ze daar überhaupt bang voor zouden moeten zijn. Wat heb je aan zo’n bondgenoot als Trump?’, vertelt Freyberg-Inan.
Maar om Trump helemaal uit te sluiten kon ook niet, want tegelijkertijd blijft de afhankelijkheid van Amerikaanse militaire macht groot. Volgens Freyberg-Inan zijn de overige NAVO-lidstaten er nog niet klaar voor om de grote rol die de Verenigde Staten tot nu toe spelen volledig over te nemen, waardoor een plotseling vertrek van de VS uit de NAVO grote gevolgen zou hebben en Europese landen zich daar nu al op moeten voorbereiden. Daarbij benadrukt ze dat de veiligheid van Nederland niet direct bedreigd is, maar dat een terugtrekking van de VS wel zou uitmonden in een crisis voor de overige NAVO-lidstaten, omdat Amerika vooralsnog de grootste bijdrage levert aan dit collectieve veiligheidsverband. Op diplomatiek vlak staat Nederland volgens haar gelukkig niet alleen, maar samen met andere Europese NAVO-landen en in EU-verband, al is de verhouding met de Verenigde Staten volgens haar wel sterk afgekoeld.
Voor de komende weken ziet Freyberg-Inan drie mogelijke scenario’s: een onderhandeld einde aan de oorlog, een voortzetting van de huidige situatie of een grote escalatie waarbij Iran en Libanon zwaar geraakt worden. Haar inschatting is somber, omdat zij op dit moment het laatste scenario als het meest waarschijnlijk ziet. Volgens haar kan Trump zich de tweede optie thuis politiek niet veroorloven, terwijl een akkoord moeilijk te bereiken is omdat de eisen van Iran en de Verenigde Staten ver uit elkaar liggen en Israël ondertussen blijft ingrijpen, letterlijk en figuurlijk. Zolang Israël niet stopt met aanvallen op Libanon, verwacht zij niet dat Iran zal onderhandelen, terwijl Netanyahu volgens haar ook geen reden ziet om te stoppen.
