Na negen weken lang verhoor is vandaag de laatste dag aangebroken van de parlementaire enquête naar de coronacrisis. Negen weken lang heeft de enquêtecommissie ministers, Kamerleden, deskundigen en andere betrokkenen onder ede laten vertellen over de keuzes die zijn gemaakt tijdens de coronacrisis. Na het laatste verhoor van vandaag sluit de Tweede kamer bijna een onderzoek af wat niet alleen terugkijkt op de coronacrisis, maar ook laat zien hoe het parlementaire enquête recht zich door de jaren heen heeft ontwikkeld.

Van informatie verzamelen naar controleren

Het recht van enquête bestaat al sinds 1848. In de negentiende eeuw gebruikt de Tweede Kamer het onderzoeksinstrument vooral om maatschappelijke problemen zoals, arbeidsomstandigheden, de koopvaardij en de spoorwegen te onderzoeken. Het doel was vooral om informatie te verzamelen.

Dat veranderde in 1977. De regels werden aangepast, zodat de minister verhoord konden worden en ook het verhoren vond openbaar plaats. ‘Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw kreeg de enquête veel meer een politieke en controlerende functie,’ vertelt Jelle Lammerts van Bueren, promovendus politieke geschiedenis. Volgens hem werd de enquête vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw steeds meer een manier voor de Tweede Kamer om de regering ter verantwoording te roepen.

Openbare verhoren

Ook openbare verhoren zijn in die ontwikkeling belangrijk geworden. Getuigen worden onder ede gehoord en moeten verschijnen wanneer de enquêtecommissie hen oproept. Daardoor heeft de commissie meer mogelijkheden om informatie boven de tafel te krijgen dan bij een regulier parlementair onderzoek.

De corona enquête

De corona enquête is inmiddels al de vijftiende parlementaire enquête sinds de Tweede Wereldoorlog. Een andere bekende parlementaire enquête is bijvoorbeeld ook van de toeslagenaffaire.

De commissie onderzoekt onder meer de besluiten van het kabinet, de rol van deskundigen, de Tweede Kamer en de manier waarop verschillende maatschappelijke belangen tegen over elkaar zijn afgewogen.

Terugkijken op corona

Volgens Lammerts van Bueren is het juist belangrijk om nu terug te kijken naar de beslissingen die zijn gemaakt. ‘Een parlementaire enquête is juist bij een crisis als corona belangrijk, omdat je pas achteraf de tijd hebt om alle beslissingen naast elkaar te leggen,’ legt hij uit. Tijdens een crisis moet je soms binnen een paar uur een keuze maken. Een enquête onderzoekt dan daarna welke afwegingen er zijn gemaakt, welke informatie beschikbaar was.’

Na het laatste verhoor begint de commissie aan de laatste fase van het onderzoek. Het eindrapport wordt in het eerste kwartaal van 2027 verwacht.