D66-fractievoorzitter Jan Paternotte deed zondag bij WNL Op Zondag een opvallende uitspraak om zijn pleidooi voor een hogere levensverwachting kracht bij te zetten: ‘Er was geen land waar vrouwen ouder werden dan in Nederland.’ Klopt dat?

Paternotte werd gevraagd naar zijn ambitie om de Nederlandse levensverwachting naar negentig jaar te tillen, nu ligt die rond de 82 jaar. Om te laten zien dat zo’n sprong niet uit de lucht komt vallen, verwees hij naar het verleden. ‘We hebben ooit aan de top gestaan in de wereld qua levensverwachting’, zei hij. ‘In de jaren tachtig was Nederland ongeveer het meest gezonde land van de wereld. Er was geen land waar vrouwen ouder werden dan in Nederland.’

Deze factcheck onderzoekt of Nederland in de jaren tachtig daadwerkelijk de hóógste levensverwachting voor vrouwen ter wereld had?

Wat demografen zeggen

Nederland was wel degelijk ooit wereldkampioen, maar niet in het decennium dat Paternotte noemt. ‘Nederlandse vrouwen waren in 1964 wereldwijd koploper in levensverwachting’, zegt demograaf Joop de Beer, verbonden aan het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI). Daarna zakte Nederland op de mondiale ranglijst.

Fanny Janssen, demograaf aan de Rijksuniversiteit Groningen, bevestigt dat beeld. Nederlandse vrouwen behoorden van ongeveer 1950 tot eind jaren tachtig weliswaar tot de internationale kopgroep, maar hadden niet de hoogste levensverwachting ter wereld. Sterker nog: juist in de jaren tachtig en negentig stagneerde de stijging van de Nederlandse levensverwachting. Janssen wijst daarbij op de rookepidemie: bij Nederlandse vrouwen nam de aan roken toegeschreven sterfte vanaf ongeveer 1970 toe.

De cijfers

Ook de cijfers zelf bevestigen dat Nederland niet aan kop ging. Volgens CBS lag de levensverwachting bij geboorte van Nederlandse vrouwen in 1980 op ongeveer 79,2 jaar, in 1985 op 79,7 jaar en in 1989 op 79,9 jaar. Internationale cijfers laten zien dat IJsland Nederland daarin al vroeg voorbijstreefde: in 1980 stond IJsland op 80,35 jaar tegenover 79,18 voor Nederland. In de tweede helft van het decennium kwamen ook Zwitserland en Japan boven Nederland uit.

Historische context

Deze verschuivingen tussen landen zijn geen toeval. De historische reconstructie van demografen Jim Oeppen en James Vaupel, gepubliceerd in Science (2002), laat zien dat Nederland slechts kort de recordpositie voor vrouwelijke levensverwachting had want voor 1964 stond Nederland als recordhouder genoteerd, daarna namen andere landen de koppositie over.

Conclusie

Paternotte heeft gelijk dat Nederland ooit tot de wereldtop behoorde, in 1964 hadden Nederlandse vrouwen de hoogste levensverwachting ter wereld. Maar zijn uitspraak dat er in de jaren tachtig ‘geen land’ was waar vrouwen ouder werden dan in Nederland, klopt niet. Al in 1980 lag de vrouwelijke levensverwachting in IJsland boven die van Nederland, en in de tweede helft van het decennium ook in Zwitserland en Japan. Nederland zat dicht bij de top, maar stond er niet bovenop.

Factcheck-oordeel: Onwaar. Nederland behoorde in de jaren tachtig wel tot de landen met een hoge levensverwachting voor vrouwen, maar Nederlandse vrouwen hadden in dat decennium niet de hoogste levensverwachting ter wereld.

Gebruikte bronnen:

• WNL Op Zondag, uitzending 13 september 2026: wnl.tv
• CBS StatLine, levensverwachting: cbs.nl
• Oeppen, J. & Vaupel, J.W. (2002), ‘Broken Limits to Life Expectancy’, Science, vol. 296
• Human Mortality Database

Gebruikte deskundigen: Fanny Janssen (demograaf, Rijksuniversiteit Groningen/NIDI) en Joop de Beer (demograaf, NIDI)