Voor de Russische ambassade in Den Haag lieten vier draaiorgels van zich horen, vier jaar na het begin van de oorlog in Oekraïne. Het was geen muziekconcert, maar een protestactie van kunstenaar Teun Castelein. Hij koos voor de orgels om een boodschap te maken die je voelt in plaats van ziet. 

Niet elke actie ziet er hetzelfde uit. De ene keer is het een stille mars, de andere keer een luid protest of een blokkade. Volgens protestonderzoeker Peter Kodde is dat geen toeval: achter elke vorm van protest zit een bewuste keuze. Protesteerders bepalen van tevoren hoe ze hun boodschap willen overbrengen en hoeveel impact ze willen maken.  

Soms gaat het erom zoveel mogelijk mensen te bereiken, dan kies je voor een actie die duidelijk en laagdrempelig is. Maar soms wil een groep juist wakker schudden. Als praten of petities niet werkt, kan eenverstorende actie nodig zijn om mensen te laten merken dat er iets speelt. Het levert misschien niet altijd applaus op, maar het zet het onderwerp wel weer op de kaart. 

Laat het voelen
‘De vorm van een protest moet passen bij wat je wil  laten zien. Als je boodschap goed onderzocht is wil je niet heel slordig overkomen,’ legt Kodde uit. ‘Wil je boosheid of urgentie laten voelen, dan moet eenactie ook echt krachtig zijn. Hoe je iets brengt, bepaalt dus hoe serieus mensen je boodschap nemen’. 

Protest gaat trouwens niet altijd om dat iedereen het leuk of sympathiek vindt. Soms is het juist nodig om mensen wakker te schudden of ongemak te veroorzaken. Dat kan zelfs op een irritante maniergebeuren, zoals kunstenaar Teun Castelein zijn protest ook wel omschrijft. Maar dat is volgens de kunstenaar precies de bedoeling. Tegelijk brengen zulke acties ook risico’s met zich mee: het publiek kan boos reageren, de media kunnen het verkeerd uitleggen, of de politie kan ingrijpen. 

Lessen uit de geschiedenis
In de Nederlandse geschiedenis zie je dat de vorm van protest echt uitmaakt. Opvallende acties van Provo, een beweging uit de jaren zestig die met uitgesproken acties maatschappelijke kwesties onder de aandacht bracht, trokken veel aandacht door humor en creativiteit.