De Schijf van Vijf is bedoeld als algemene richtlijn voor gezond eten, maar voor mensen met de ziekte van Crohn blijkt deze lang niet altijd toepasbaar. Door chronische ontstekingen in de darmen reageren patiënten vaak anders op voeding, waardoor standaardadviezen niet altijd werken en maatwerk noodzakelijk is. Tegelijkertijd is de schijf van vijf op 9 april vernieuwd, met meer nadruk op plantaardige en onbewerkte voeding, maar juist die veranderingen roepen de vraag op of de Schijf van Vijf wel voor iedereen geschikt is.
De Schijf van Vijf werd voor het laatst in 2016 aangepast en is in 2026 opnieuw geactualiseerd. Deze nieuwe versie legt nog meer nadruk op plantaardige voeding, zoals groente, fruit, peulvruchten en noten, en adviseert minder bewerkt voedsel en minder dierlijke producten. Deze veranderingen sluiten volgens het voedingscentrum aan bij nieuwe wetenschappelijke inzichten en de adviezen van de Gezondheidsraad, waarin gezondheid en duurzaamheid steeds meer samenkomen.
De ziekte van Crohn is een chronische ontstekingsziekte van het spijsverteringskanaal. Patiënten hebben vaak last van ontstekingen in de darmen, buikpijn, vermoeidheid en problemen met het opnemen van voedingsstoffen. De klachten verlopen grillig: periodes van rust worden afgewisseld met opvlammingen. Juist omdat de darmen centraal staan in deze ziekte, speelt voeding een grote rol in het dagelijks leven.
Volgens het onderzoek van Wageningen Universiteit naar het darmmicrobioom de miljarden bacteriën in onze darmen, heeft voeding directe invloed op de gezondheid. Deze bacteriën helpen bij de vertering van voedsel en beïnvloeden onder andere het immuunsysteem. Wetenschappers, onder wie microbioloog Koen Venema, laten zien dat voeding en darmbacteriën sterk met elkaar verweven zijn. Wat je eet, bepaalt dus voor een groot deel hoe je darmen functioneren.
De Schijf van Vijf sluit daar in theorie goed op aan. Het model stimuleert een voedingspatroon met veel vezelrijke en onbewerkte producten, die belangrijk zijn voor een gezonde darmwerking. Vezels vormen voeding voor darmbacteriën en ondersteunen de stoelgang. Toch is de praktijk voor mensen met Crohn vaak ingewikkelder.
Mariska Doornenbal, die zelf de ziekte van Crohn heeft, merkt dat de Schijf van Vijf voor haar niet altijd werkt. Na haar diagnose moest ze haar hele leefstijl aanpassen. ‘De Schijf van Vijf is voor mij meer een richtlijn dan een doel,’ zegt ze. Bepaalde producten, zoals varkensvlees en zuivel, verdraagt Doornebal minder goed. Daardoor moet ze haar voeding voortdurend aanpassen aan wat haar lichaam aankan.
Ook diëtist Sanya Pennix ziet dat de richtlijnen niet voor iedereen één-op-één toepasbaar zijn. ‘Ik gebruik de Schijf van Vijf als basis, maar wil wel benadrukken dat maatwerk essentieel is, zeker bij darmziekten.’ Tegelijkertijd wijst ze erop dat veel mensen de basisprincipes, zoals voldoende vezels en onbewerkte voeding, überhaupt niet halen. Uit cijfers van het RIVM blijkt dat een groot deel van de Nederlanders niet volgens de richtlijnen eet.
De conclusie is dat de vernieuwde Schijf van Vijf een sterke, wetenschappelijk onderbouwde basis biedt voor gezonde voeding en darmgezondheid. Maar voor mensen met de ziekte van Crohn blijft voeding maatwerk. Wat voor de één gezond is, kan voor de ander juist klachten veroorzaken. Juist daarom is de Schijf van Vijf voor deze groep geen vast dieet, maar een vertrekpunt dat aangepast moet worden aan het individu. Eerder in de tekst werd onderzoeker Koen Venama al benoemd. Venema is een belangrijke wetenschapper op het gebied van de voeding en de darmen. De wetenschapper was op 10 april bij ons te gast in de talkshow en verteld meer over hoe belangrijk de schijf van vijf voor onze darmen is. Het fragment is hieronder te bekijken.
