Voor het vierde jaar op rij trekt de mooiste kerststal van Nederland duizenden bezoekers naar de Sint-Catharinakathedraal in Utrecht. Achter dit grootschalige en gratis toegankelijke project staat Helen van der Meulen, projectleider bij Museum Catharijneconvent. In dit interview vertelt Helen van der Meulen wat het voor haar betekent om deel uit te maken van dit Utrechtse kerstproject. 

Wie bent u en hoe bent u bij Museum Catharijneconvent terechtgekomen?
‘Ik ben Helen van der Meulen, 55 jaar en ik heb Cultuur en Beleid gestudeerd in Amsterdam. Oorspronkelijk kom ik uit Hoogeveen, maar ik woon al lange tijd in Utrecht. Na mijn studie heb ik veel gereisd en gewerkt in de mediawereld, onder andere bij televisieproducties en festivals. Dat was ontzettend leuk, maar ook intensief. Toen ik kinderen kreeg, merkte ik dat ik behoefte had aan meer structuur. Via vrijwilligerswerk kwam ik bij Museum Catharijneconvent terecht en dat groeide uiteindelijk uit tot een vaste baan.’ 

Hoe is de mooiste kerststal van Nederland ontstaan?
‘Het museum deed eigenlijk al jaren iets rondom kerst: tentoonstellingen, kerstival en kleinere kerststallen. Vier jaar geleden kregen we de kans om een grote achttiende-eeuwse Napolitaanse kerstgroep aan te kopen. Dat was het startpunt van deze kerststal in zijn huidige vorm. Elk jaar wissel ik het projectleiderschap af met een collega. Het is een prachtig project, maar ook intens, dus die afwisseling is fijn.’ 

Wat maakt deze kerststal volgens u zo bijzonder?
‘De kerststal laat niet alleen het kerstverhaal zien, maar ook het alledaagse leven in het achttiende-eeuwse Napels. Je ziet marktkooplui, muzikanten en zelfs dieren. 
Elk figuurtje is uniek en met de hand gemaakt. Bovendien staat de kerststal in een decor vol Utrechtse iconen, zoals de Domtoren. Die combinatie van internationale traditie en lokale herkenning maakt het voor veel bezoekers extra bijzonder.’ 

Wat raakt u persoonlijk het meest als u door de kerststal loopt?
‘Toen ik hier kwam werken had ik eigenlijk niks met kerststallen. Ik heb er nooit over nagedacht of er iets van gevonden. Ik vond het vooral veel kleine poppetjes. Maar doordat je het samen realiseert met de conservator, die er dan zoveel van weet en zoveel liefde voor het onderwerp heeft. Ga je het vanzelf leuk vinden en je erin verdiepen. Nu zie ik vooral hoeveel zorg, geschiedenis en betekenis erin zit. Dat raakt me.’ 

Wat geeft u de meeste voldoening: het creatieve proces, de samenwerking of de reacties van bezoekers?
‘Dat verschilt per fase. In het begin geniet ik vooral van het creatieve proces. Hoe gaan we het verhaal vertellen, hoe richten we het decor in? Nu, vlak voor de opening, draait alles om samenwerking. Er gebeuren altijd onverwachte dingen, denk aan dat je wat vergeet of dat er spullen te laat geleverd zijn. Juist dan is het belangrijk dat iedereen flexibel is en samen de schouders eronder zet. Uiteindelijk maken de reacties van bezoekers het helemaal af.’ 

Hoe ziet de voorbereiding van zo’n groot project eruit?
‘We beginnen al rond april of mei met de voorbereidingen. Dan stemmen we alles met alle betrokkenen af en denken we na over de inhoud, het decor en de publieksinformatie. Omdat de kerststal overweldigend kan zijn, maken we bijvoorbeeld speciale kijkkaarten voor families. Alles wat we vertellen in deze kijkkaarten moet inhoudelijk kloppen, dus daar gaat veel tijd in zitten.’ 

Wat hoopt u dat bezoekers meenemen na een bezoek aan de kerststal?
‘Ik hoop vooral dat mensen het samen beleven. Dat ze met familie of vrienden komen en er een traditie van maken. Het kerstgevoel, het samenzijn en even stilstaan in de drukte van de stad, dat vind ik het belangrijkste.’ 

Waarom is het voor u zo belangrijk dat de kerststal gratis toegankelijk is?
‘Musea kunnen voor sommige mensen een drempel zijn, bijvoorbeeld door de entreeprijs. Deze kerststal is juist bedoeld voor iedereen in de stad, ongeacht achtergrond of inkomen. Door fondsenwerving, donaties en het adopteren van figuren kunnen we de toegang gratis houden. Dat voelt voor mij als een belangrijke maatschappelijke waarde.’ 

Ervaart u stress of twijfel tijdens het project?
‘Natuurlijk zijn er momenten van spanning. Maar ik probeer altijd een paar stappen vooruit te denken. Wat als dit of dat niet lukt, wat doen we dan? Door scenario’s vooraf te bedenken, ervaar ik veel minder stress. En soms moet je ook accepteren dat iets niet helemaal perfect is. Dat hoort erbij.’ 

Hoe ziet u de toekomst van de mooiste kerststal van Nederland?
‘We kunnen verschillende kanten op. In Napels voegen ze hedendaagse figuren toe, maar wij kiezen nu bewust voor de achttiende-eeuwse traditie in een Utrechts decor. Wat ik wel graag zie groeien, is de levendigheid eromheen. Denk aan muziek, open podia en momenten waarop mensen spontaan binnenlopen. Dat zou het project nog meer tot een ontmoetingsplek maken.’ 

Met haar betrokkenheid en visie laat Helen van der Meulen zien dat de mooiste kerststal van Nederland niet alleen een tentoonstelling is, maar een kerstproject dat mensen samenbrengt.