WOERDEN – In Het Klooster in Woerden hebben jongeren in de meivakantie in vijf dagen de voorstelling ‘Ze zeggen dat’ gemaakt als onderdeel van het landelijke project Theater Na De Dam. In de voorstelling werken zij met thema’s uit de Tweede Wereldoorlog, met extra aandacht voor het grijze gebied tussen goed en fout. De jongeren hebben hiervoor zelf gesprekken gehad met mensen die de oorlog hebben meegemaakt en met familie van betrokkenen. Met deze persoonlijke verhalen willen ze de twee minuten stilte op 4 mei meer betekenis geven.
Binnen het landelijke project Theater Na De Dam worden rond 4 mei door heel Nederland meer dan 150 voorstellingen gespeeld, waarvan 54 door jongeren, waarbij elke groep een eigen thema rond de Tweede Wereldoorlog kiest. Na een oproep online meldden zich 18 jongeren tussen de 12 en 18 uit Woerden om mee te doen. De voorstelling werd gespeeld in Het Klooster in Woerden. Daarnaast speelden de jongeren de voorstelling ook voor een grote groep leerlingen uit groep 7 en 8, zodat ook zij meer leren over wat er in Woerden gebeurde tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Dit jaar ging de voorstelling in Woerden over zogenoemde ‘foute Nederlanders’ en deze is gebaseerd op gesprekken met mensen uit Woerden en omgeving die direct of indirect met de Tweede Wereldoorlog te maken hadden. De jongeren hebben met 7 verschillende mensen gesproken. Een paar mensen hebben zelf de oorlog meegemaakt. Zij vertelden de jongeren over hun eigen ervaringen in de oorlog. Ook spraken de jongeren met mensen van wie de ouders bij de NSB zaten of SS waren. Zij vertelden veel dingen over hoe dat voor hen is geweest, en hoe zij dat ervaren hebben vanuit hun ouders. De jongeren leerden niet alleen over die tijd, maar ook over hoe het hen nog volgt in het heden. Volgens projectleider Niek Dekker was het een hele zoektocht om mensen te vinden die hierover wilden spreken. Hij merkte dat zelfs nu, 80 jaar na de oorlog, het nog steeds heel moeilijk is om over dit onderwerp te praten omdat er veel schaamte en taboe rondom zit. Uiteindelijk vonden ze mensen die juist vonden dat deze verhalen wél verteld moeten worden. De jongeren gebruikten niet alle verhalen letterlijk voor hun voorstelling, maar haalden er gevoelens, details en dilemma’s uit. Deze zetten ze samen om in een scène. Dat kon van alles worden: het vertellen van een verhaal, een beweging, audio of stil spel.
Met de voorstelling willen de makers het grijze gebied tussen goed en fout laten zien en de twee minuten stilte op 4 mei verdiepen. In de voorstelling wordt ook een link gelegd met het heden, namelijk met de cancelcultuur, door een vergelijking te trekken tussen hoe “foute” Nederlanders na de oorlog werden behandeld en hoe mensen tegenwoordig online of in de media snel worden veroordeeld. Volgens hen wordt er vaak direct geoordeeld zonder dat mensen het hele verhaal kennen. De makers hopen dat het publiek daardoor anders gaat kijken naar goed en fout en nadenkt over hoe zij zelf zouden handelen in zo’n situatie. ‘Wat we vooral willen is dat we de twee minuten stilte die we met elkaar houden in Nederland, wat meer gewicht geven. Waar moet je aan denken tijdens die twee minuten stilte? Nou, we proberen daar dus elke keer verhalen aan te geven,’ zegt Niek Dekker over het doel van de voorstelling. Dit jaar hebben ze bewust gekozen voor het thema ‘foute’ Nederlanders, omdat heldenverhalen vaak al verteld worden, maar dit deel van de geschiedenis minder belicht wordt. Volgens de makers wordt de oorlog vaak zwart-wit bekeken: je was goed of fout, terwijl zij juist het grijze gebied willen laten zien. Sommige mensen maakten keuzes onder druk, uit angst of omdat ze geen andere uitweg zagen, waardoor het volgens hen niet altijd zo simpel is als het achteraf lijkt.
De 16-jarige Marith Epping ervaart Theater Na De Dam als een bijzondere en leerzame manier van herdenken. Marith Epping doet inmiddels al voor het derde jaar mee. Volgens haar is het bijzonder dat ze tijdens dit project haar creativiteit kan gebruiken en tegelijkertijd waardevolle gesprekken voert met mensen. “Theater is voor mij de beste manier om achter dit soort verhalen te komen,” vertelt ze. Vooral de gesprekken over het NSB-verleden maakten veel indruk op haar. De gesprekken maakten haar soms ook emotioneel. “Het waren gewoon heel heftige verhalen. Die verhalen die gewoon niet verteld worden,” zegt ze. Toch vindt ze juist dat deze verhalen verteld moeten worden. Volgens Marith laat het project zien dat niet alles zwart-wit is en dat elk verhaal meerdere kanten heeft. “Zijn deze mensen nou echt slecht of hebben zij een reden gehad om de keuzes te maken die ze hebben gemaakt?” Voor Marith blijft het project elk jaar bijzonder en is het een belangrijke manier van herdenken. “Dit is onze manier om te herdenken wat anders niet herdacht zou worden.”
