ZEIST – Op 11 oktober start langs de Perenlaan het nieuwe seizoen van de Knot- en Beheergroep Zeist. Terwijl het geluid van zagen de stilte doorbreekt schenkt Ernst Cohen, coördinator van de Knot- en Beheergroep Zeist, rustig koffie in. Voor hem markeert deze dag het begin van vrijwilligerswerk dat volgens hem onmisbaar is. “Als wij hier niet werken, gebeurt het gewoon niet”, zegt hij. Zonder mensen zoals hij en zijn groep zou het landschap hier langzaam dichtgroeien.
De Knot- en Beheergroep Zeist bestaat uit vrijwilligers die natuurgebieden onderhouden waar normaal weinig aandacht voor is. Het zijn plekken waar geen budget of personeel voor is, maar waar onderhoud wel nodig is om het toegankelijk te houden. Langs het pad staan 11 vrijwilligers verspreid te werken: sommigen zagen, anderen slepen takken of leggen stapels aan de kant. Voor voorbijgangers lijkt het misschien niet zo bijzonder, maar zonder deze groep zou dit werk volgens Cohen blijven liggen.
Cohen ziet dat elk jaar opnieuw gebeuren. Hij kijkt even op van zijn koffie terwijl op de achtergrond takken breken en iemand iets roept naar een ander. “De opening van het seizoen voelt altijd een beetje als thuiskomen”, zegt hij. “Je hoort het geluid van zagen en mensen die lachen, en dan weet je: we kunnen weer aan de slag”. Maar volgens hem draait het niet alleen om de sfeer, het is vooral gewoon nodig.
De groep bestaat uit zo’n twintig vrijwilligers en werkt één keer per maand, van oktober tot en met maart. In die paar momenten moeten ze het onderhoud doen dat anders niet gebeurt. “Voor dit soort werk is vaak geen budget of personeel meer”, legt Cohen uit. “Het blijft gewoon liggen”. Volgens hem zit de waarde van het werk niet alleen in wat je ziet gebeuren, maar juist in wat er wordt voorkomen. Als er niks gebeurt, groeien paden langzaam dicht en verdwijnen open stukken in het landschap. “Het gaat om het verschil tussen wel of geen onderhoud”, zegt hij. “Zonder ons wordt het hier dicht en ontoegankelijk”.
Tussen het werk door wordt er ook gepraat en gelachen. Iemand veegt modder van zijn laarzen, een ander maakt een grap. Iedereen draagt op zijn eigen manier bij. De één doet het zwaardere werk, de ander helpt nieuwe mensen of regelt dingen erom heen. Zelfs bij kou of regen komt er volgens Cohen altijd wel een groep opdagen. “Iedereen doet wat hij kan”, zegt hij. “En daardoor blijft het werk doorgaan”. Meedoen is volgens hem eenvoudig: vrijwilligers werken naar eigen kracht, terwijl koffie, thee en soep worden geregeld. Toch is het niet vanzelfsprekend dat er genoeg mensen blijven komen. Volgens Cohen is het werk zwaar en moet het elke winter opnieuw gebeuren.
Voor veel vrijwilligers gaat het ook niet alleen om de natuur. Tijdens een pauze staan modderige laarzen naast elkaar in het gras en wordt er gelachen. “Mensen beginnen vaak omdat ze iets goeds willen doen”, vertelt Cohen. “Maar ze blijven omdat ze merken dat het ook goed is voor henzelf. Je bent buiten, je leert dingen en je ontmoet anderen”. In de provincie Utrecht zijn duizenden vrijwilligers actief in natuurbeheer. Volgens Cohen laat dat zien hoe afhankelijk het onderhoud van natuur eigenlijk is geworden van vrijwilligers. “We leunen er best zwaar op”, zegt hij. “Zonder vrijwilligers zou een groot deel van het landschap gewoon achteruitgaan”.
Aan het einde van de werkdag ligt het pad er weer open bij. Takken zijn opgestapeld en het zicht is terug. De groep kijkt er samen even naar, voordat het gereedschap wordt opgeruimd. “Dan zie je wat je samen hebt gedaan,” zegt Cohen. “Dat geeft een trots gevoel”. Volgens Cohen schuilt daarachter wel een harde realiteit: dit werk gebeurt niet vanzelf en is ook niet vanzelfsprekend geregeld. Het onderhoud van natuur blijkt hier geen taak van “iemand anders”, maar van mensen die zich er vrijwillig voor inzetten. Juist daardoor wordt duidelijk hoe belangrijk vrijwilligers zijn.
