ZEIST – Na 10 jaar is het eindelijk zover, de restauratie van de zestig grafkelders van de Oude Algemene Begraafplaats Zeist. De gemeente heeft een flink bedrag moeten neerleggen om dit mogelijk te maken. Hoe belangrijk is het dat deze rustplaatsen niet in verval raken?

Door: Jonna Truijman

“Het grootste verschil tussen een grafkelder en een gewoon graf is dat bij een gewoon graf de kist direct in de aarde wordt gelegd. Bij een grafkelder, de naam zegt het al ligt de kist echt in een kelder, omringd door stenen muren dus”, vertelt Ries Velema voorzitter van de stichting van de begraafplaats: ‘de Kleine en de Grote’. “Bij een gewoon graf gaat het vergaan van het lichaam veel sneller. Het is namelijk vochtig en zowel de kist als de overblijfselen worden aangetast door beestjes, waardoor alleen de botten overblijven. In een kelder zien de kisten er na rond de 105 jaar veel beter uit.”

Geschiedenis

De begraafplaats ligt in het hart van het centrum aan de Bergweg, en is aangelegd in 1829. Het oudste graf is dat van Pieter Stoop die op 18 januari 1830 werd begraven. In 1965 werd de begraafplaats gesloten verklaard, waarna het poortgebouw en de graven in verval vielen. De hele begraafplaats werd 22 jaar later een gemeentelijk monument. In 1999 werden het poortgebouw, vier grafmonumenten en de parkaanleg zelfs aangewezen als Rijksmonument.

“Wanneer iets een monumentenstatus heeft gekregen, heeft er eerst een heel proces plaatsgevonden om te beoordelen of het monument van belang is. Wanneer deze status is toegekend, hoort daar een verplichting bij om het monument te behouden,” vertelt Antia Wiersma, directeur van het Koninklijk Nederlands Historisch Genootschap.

Daarom werd er in 2000 een werkgroep gevormd die met een plan moest komen om de begraafplaats in stand te houden en te ontwikkelen. Twee jaar later werd hiervoor de stichting ‘de Kleine en de Grote’ opgericht. “Die naam weerspiegelt het idee dat er in de maatschappij grote verschillen zijn tussen mensen, zoals positie en geld. Maar wanneer wij dood zijn is er geen onderscheid meer, dan zijn we allemaal gelijk,” legt de voorzitter uit.

Gemeente

Toen Ries Velema voorzitter werd van de stichting in 2021, stond de restauratie van de grafkelders al vijf jaar erg hoog op het verlanglijstje. De eerste plannen lagen er al, maar de gemeente moest nog overtuigd worden van het belang van de restauratie. De stichting Algemene Oude Begraafplaats Zeist is zelf niet de eigenaar van de eeuwenoude begraafplaats, dat is de gemeente. “Het is onze taak om bij de gemeente aan te geven wanneer er iets gedaan moet worden”, zegt Velema, “Wij moeten de gemeente daar dan ook enthousiast voor maken, dat is uiteindelijk gelukt maar heeft dus ook een lange aanlooptijd gehad.” De gemeente heeft een flink bedrag gereserveerd voor het restauratieproject, zo rond de vierhonderdduizend euro.

Belang

Is het behouden van die oude grafkelders het geld waard? Volgens Antia Wiersma is dit het zeker. “Die grafkelders zijn een fysieke weerspiegeling van cultuur. Daarom is het belangrijk om plekken zoals deze te bewaren en daar aandacht voor te blijven vragen. Plekken zoals deze helpen ons herinneren waar we vandaan komen. Dit is belangrijk, want als je alleen maar in het heden leeft dan mis je een deel van je identiteit. Dan weet je niet waarom wij bepaalde dingen belangrijk vinden in onze samenleving, of waarom wij bepaalde dingen doen zoals we doen.”

Opening grafkelders

Voor Ries Velema en de rest van de stichting ‘de Kleine en de Grote’, is het openen en restaureren van de grafkelders na tien jaar in ieder geval een hele mooie ervaring. De combinatie van de zestig grafkelders op de kleine begraafplaats zorgt voor een unieke situatie in Nederland. Velema vertelt enthousiast dat sommige grafkelders voor het eerst in 150 jaar worden geopend, voor de voorzitter heeft het project nog een extra laag betekenis. “In een van de grafkelders liggen mijn overgrootouders. Dit stukje geschiedenis is dus wel bijzonder voor mij. Maar als mijn familie hier niet had gelegen had ik me alsnog ingezet voor het behoud van de kelders,” zegt hij lachend. De restauratie gaat naar schatting zo rond de twintig weken duren.