Het aantal meldingen van mensen met verward gedrag in heel Nederland stijgt al sinds 2015. Wat opvalt is dat deze overlast in Amersfoort hoog uitvalt, hoger dan in vergelijkbare gemeenten.
In de afgelopen tien jaar is het aantal meldingen van verward gedrag in Amersfoort gestegen van 644 naar 2107. Dat betekent dat het aantal meldingen in deze periode meer dan verdrievoudigd is. Landelijk is er ook sprake van een sterke stijging: het aantal meldingen nam toe van 66.030 naar 169.782, wat betekent dat het aantal meldingen ruim is verdubbeld. Hoewel de stijging in heel Nederland zichtbaar is, groeit het aantal meldingen in Amersfoort dus duidelijk sneller dan het landelijke gemiddelde.
Ook in vergelijking met andere gemeenten valt Amersfoort op. In vijftien gemeenten met een vergelijkbaar welvaartsniveau en woningvoorraad ligt het aantal meldingen relatief lager. Daarnaast is verward gedrag in Amersfoort verantwoordelijk voor ongeveer één op de drie overlastmeldingen.
De toename is niet makkelijk te verklaren en heeft meerdere oorzaken. Volgens een veiligheidsrapport uit 2021 van de gemeente Amersfoort, kan een deel van de stijging worden verklaard doordat mensen vaker thuiswerken. Hierdoor vallen signalen van verward gedrag sneller op en worden ze eerder gemeld. Alleen verklaart dit niet alles. Uit cijfers van het CBS blijkt dat mensen na 2021 iets minder zijn gaan thuiswerken en dat dit daarna ongeveer gelijk is gebleven. Als dit de reden zou zijn voor de toename meldingen van mensen met verward gedrag had dit getal dus ongeveer gelijk moeten blijven sinds dat jaar. Dat is niet zo, dit laat zien dat thuiswerken de stijging van het aantal meldingen dus maar voor een deel verklaart.
Volgens Ellen Tromp, werkzaam binnen de ggz van de gemeente Utrecht, spelen ook veranderingen in het meldgedrag een belangrijke rol. Zij geeft aan dat het voor politieagenten de afgelopen jaren makkelijker is geworden om meldingen te registreren en dat er meer nadruk ligt op het daadwerkelijk vastleggen van incidenten. Situaties die eerder informeel werden doorgegeven, worden nu vaker officieel geregistreerd. “Meer meldingen wil niet per se zeggen dat de problemen toenemen,” stelt Tromp. Volgens haar kan de stijging dus deels worden verklaard door een hogere meldingsbereidheid en betere registratie.
Toch is er niet alleen een toename van meldingen, de GGD geeft aan dat er wel degelijk ook een stijging is van mensen die verward of onbegrepen gedrag vertonen. Mensen met verward gedrag hebben vaak te maken met meerdere problemen tegelijk. Het gaat meestal om een combinatie van factoren, zoals psychische klachten, verslaving, schulden of ingrijpende levensgebeurtenissen. Tegelijkertijd benadrukt Ellen Tromp van de GGD gemeente Utrecht dat maatschappelijke veranderingen meespelen: omdat mensen elkaar in de buurt minder goed kennen dan vroeger, wordt afwijkend gedrag sneller opgemerkt en gemeld. Minder sociale cohesie kan dus leiden tot een hogere meldingsbereidheid omdat je de mensen die het gedrag vertonen niet kent.
De politie in Amersfoort maakt zich zorgen over de toename. Volgens een woordvoerder neemt niet alleen het aantal meldingen toe, maar ook de ernst van de incidenten. Tegelijkertijd staan de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg onder druk, waardoor passende hulp niet altijd direct beschikbaar is.
Ook landelijk wordt gezocht naar oplossingen. Gemeenten en politie willen al langer een ander beleid rondom mensen met verward gedrag. In Amersfoort wordt bijvoorbeeld onderzocht of politie en ggz-verpleegkundigen beter kunnen samenwerken bij meldingen. In andere steden blijkt deze aanpak effectief, maar door een tekort aan gespecialiseerd personeel is het nog onzeker of dit ook in Amersfoort haalbaar is.
Volgens het Trimbos-instituut en het RIVM gaat het niet om één duidelijke groep. Mensen met verward gedrag hebben vaak complexe en uiteenlopende problemen, en een relatief kleine groep zorgt voor een groot deel van de meldingen. Dit betekent dat het aantal meldingen niet gelijk staat aan het aantal personen. Het zou dus kunnen dat een persoon herhaaldelijk zorgt voor meldingen en dat dus niet zozeer het aantal mensen met verward gedrag stijgt, maar vooral de meldingen.
De stijging van meldingen lijkt het gevolg van meerdere redenen. toenemende psychische klachten, tekort aan hulp, en een samenleving waarin signalen sneller worden opgemerkt en gemeld.
