Amersfoort – De synagoge aan de Drieringensteeg in Amersfoort wordt ingrijpend gerenoveerd in aanloop naar het 300-jarig bestaan in februari 2027. Het interieur wordt zo veel mogelijk teruggebracht naar de vooroorlogse staat, zodat het monumentale gebouw niet alleen historisch beter tot zijn recht komt, maar ook de komende decennia als actief gebedshuis kan blijven functioneren.

De renovatie richt zich vooral op het interieur. De huidige stoelen maken plaats voor banken, er komt een nieuwe houten vloer en ook het schilderwerk wordt aangepast aan de historische uitstraling van het gebouw. De werkzaamheden moeten in september 2026 zijn afgerond, zodat de synagoge tijdens de Joodse feestdagen en het jubileum volledig in gebruik kan zijn.

Volgens Jitschak Elzas, al ruim vijftig jaar actief binnen de Joodse Gemeente Amersfoort en nauw betrokken bij het project, is de renovatie hard nodig. ‘Na de oorlog is het interieur provisorisch ingericht en dat zag er niet fraai uit,’ zegt hij. ‘Nu willen we het gebouw weer waardig en samenhangend maken.’

Na de Tweede Wereldoorlog bleek het interieur grotendeels verdwenen. De meeste meubels werden tijdens de oorlogsjaren door Amersfoorters als brandhout gebruikt. In 1949 werd de synagoge snel hersteld om weer gebruikt te kunnen worden, maar een volledige restauratie bleef uit. Volgens Elzas is dat nu, bijna tachtig jaar later, alsnog noodzakelijk.

Voor de Joodse Gemeente gaat de renovatie verder dan alleen onderhoud. De gemeenschap is klein, maar nog altijd actief. ‘We zijn de enige Joodse gemeente buiten de Randstad die nog alle diensten volgens de traditie kan houden,’ zegt Elzas. Daarom vindt hij het belangrijk dat het gebouw een levende functie behoudt. ‘Het is geen museum. Hier vinden nog steeds diensten plaats en dat moet ook zo blijven.’

De synagoge werd gebouwd in 1727 en geldt als een van de oudste nog functionerende synagogen van Nederland. Het gebouw is bovendien een rijksmonument en heeft volgens Bart Wallet, hoogleraar Joodse Studies aan de Universiteit van Amsterdam, grote historische waarde.

‘Het is een bijzonder voorbeeld van een vroegmoderne synagoge in een middelgrote stad,’ zegt Wallet. ‘Je kunt er de ontwikkeling van de Joodse gemeenschap in Amersfoort goed in terugzien.’ Volgens hem laat de synagoge ook zien dat Amersfoort relatief vroeg ruimte bood aan Joodse inwoners, terwijl dat in veel andere Nederlandse steden lange tijd beperkt bleef.

Ook Monumentenzorg Amersfoort ondersteunt de renovatieplannen. Volgens de organisatie zijn de wensen van de Joodse Gemeente goed te combineren met het behoud van de monumentale waarde van het gebouw. Daarbij is het belangrijk dat verschillende historische lagen van de synagoge zichtbaar blijven.

Voor de renovatie is ongeveer 360.000 euro nodig. Een groot deel daarvan is al binnen via crowdfunding, donaties en fondsen. Opvallend is dat meerdere kerken uit Amersfoort financieel bijdragen aan het project.

Met de renovatie kijkt de Joodse Gemeente niet alleen terug op drie eeuwen geschiedenis, maar ook vooruit. Het jubileum moet volgens de gemeente bijdragen aan meer verbinding met de stad en bewustwording van Joods erfgoed.

Wallet ziet daarin een bredere betekenis. ‘Joods erfgoed is ook Nederlands erfgoed,’ zegt hij. ‘Gebouwen zoals deze helpen om een completer verhaal over onze geschiedenis te vertellen.’

Voor Elzas draait het uiteindelijk om continuïteit. De renovatie moet ervoor zorgen dat de synagoge ook in de toekomst een plek blijft waar de gemeenschap samenkomt. ‘Dit is mijn gebouw,’ zegt hij. ‘Hier hoor ik thuis.’