CULEMBORG – Op de middelbare school Lek en Linge verzamelen de scholieren zich na de pauze voor de auladeuren. In de aula worden de laatste voorbereidingen door Muziek aan de Lek genomen voor een voorlichting. Het gaat om een voorlichting over een klassiek concert uit de barok, die de leerlingen de week erop zullen bijwonen. De voorlichting en het concert zorgen ervoor dat de leerlingen op een toegankelijke manier in aanraking komen met klassieke muziek.
Het ensemble is voor de laatste keer druk aan het repeteren en bezig met de soundcheck, ‘In het theater had ik het anders gedaan, maar voor dit publiek kan het’, roept regisseur Michael Diederich, net voordat de deuren geopend worden. Een grote groep kinderen van ongeveer veertien jaar oud stroomt binnen. Op het podium staat een piano, een cello, een klavecimbel en een gitaar. De muzikanten en de operazangeres staan klaar terwijl de leerlingen rumoerig en nieuwsgierig binnenkomen.
Interactieve voorstelling
Muziek aan de Lek is een organisatie die in Culemborg verschillende concerten met klassieke muziek uit de zeventiende tot en met de negentiende eeuw aanbiedt. Samen met de verschillende muzikanten proberen zij de klanken uit die tijd te laten doorklinken in het heden door zich te richten op de historische uitvoeringspraktijk. Ze bespelen historische instrumenten, of kopieën daarvan uit dezelfde periode. Zo proberen zij de muziek zo authentiek mogelijk te laten klinken, zoals die destijds heeft geklonken.
De muziekdocent begint met een korte introductie, waarna de regisseur de aandacht trekt. Hij begint met het spelen van een spel met het publiek. Daarna stellen de muzikanten zich één voor één samen met hun instrument voor. Ze leggen uit welk instrument ze spelen en hoe ze in dit vakgebied zijn gerold. Vervolgens spelen ze een stukje op hun instrument. Dit gebeurt kort en op een luchtige manier, zo gaat Michael met Henriette, klavecinist, in gesprek. Zij beantwoordt de vragen echter door middel van het klavecimbel. ‘Met een muziekinstrument hoef je niet te praten om de emotie over te brengen’, vertelt Henriette. Tijdens de voorlichting neemt de regisseur de leerlingen op een interactieve manier mee en laat hij ze actief meedoen.
Onderzoek vergrijzing
Na de coronaperiode was er een stijging in het aantal bezoekers van klassieke muziek. Zo laten cijfers van het CBS zien dat er in 2024 zo’n 2,17 miljoen bezoekers waren, terwijl dit in 2019 nog 1,85 miljoen was. Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap schrijft in zijn rapport Cultuur in Beeld dat bij de traditionele kunstuitingen, waar klassieke muziek onder valt, de belangstelling na lange tijd afneemt. Volgens hen komt dit doordat de generaties die hiermee zijn opgegroeid uitsterven. Onderzoekers doen echter verschillende aannames over het publiek en de vergrijzing daarvan. Zo bestaat het uiterst negatieve scenario dat klassieke muziek uiteindelijk zal uitsterven. Daartegenover staat de positievere hypothese dat de vergrijzing bij klassieke muziekconcerten alle generaties raakt en dat de interesse in klassieke muziek vaak pas op latere leeftijd ontstaat.
Voor Henriette, klavecinist en organisator van Muziek aan de Lek, speelt de vergrijzing altijd een rol en krijgt dit geen negatieve nadruk. ‘Wij zijn erg blij met ons publiek en we blijven goed verkopen’, vertelt ze. De vergrijzing in de bevolking kan juist zorgen voor een groter aantal bezoekers van de concerten. Tegenwoordig komen kinderen wel veel minder snel in aanraking met klassieke muziek door het grote aanbod van muziek. Muziek aan de Lek organiseert vaker voorlichtingen op scholen en laat kinderen op een toegankelijke manier kennismaken met klassieke muziek.
Kracht van de eerste kennismaking
Muziekdocent Julian Dubois vindt dat een introductie het belangrijkste is vooraf aan een klassiek concert voor kinderen; dit maakt het veel toegankelijker en laagdrempeliger. Hij merkt op dat de meerderheid van de leerlingen na een concert geen directe interesse in klassieke muziek ontwikkelt. De meningen van de leerlingen zijn erg verdeeld over de voorlichting. Bram (14) vindt het niet heel leuk. ‘Vrijwillig zou ik er niet nog een keer naartoe willen gaan’, vertelt hij.
Volgens Julian is dat niet het belangrijkste. ‘Het is belangrijk dat ze dit ontdekken en dat ze weten dat het bestaat. Ze hoeven het nu niet leuk te vinden of te plaatsen, want het is ook even wennen. Desnoods voelen de leerlingen zich ongemakkelijk en weten ze niet zo goed wat ze ermee moeten, maar ze hoeven het niet leuk te vinden. Het in aanraking komen met deze muziekstijl staat voor mij centraal’, vertelt Julian. Het doel van de voorlichting is om kinderen op een toegankelijke manier kennis te laten maken met klassieke muziek, in een tijd waarin het muziekaanbod groot en divers is.
Bezuinigingen
De bezuinigingen die jaren geleden in de cultuursector zijn doorgevoerd, hebben nog steeds hun sporen achtergelaten. Een van de gevolgen hiervan is dat het leren bespelen van een muziekinstrument minder toegankelijk is geworden. ‘Het volgen van muziekles is enorm duur geworden, waardoor niet elk kind dat een passie voor muziek heeft en het thuis financieel wat minder breed heeft, in aanmerking kan komen voor de lessen’, vertelt Pablo Gregorian, medeoprichter van Muziek aan de Lek.
Modern jasje
Het concert dat de week daarop wordt gespeeld, zit in een modern jasje en heet ‘Händel goes Tinder’. George Händel was een beroemde componist uit de zeventiende eeuw. Het concert is al vaker voor een groot publiek gespeeld. Door een concert te creëren waarin klassieke muziek en een beroemde componist worden samengevoegd met sociale media, ontstaat een publiek van twee groepen: de oudere generatie die interesse krijgt in het concert vanwege componist Händel en de tweede groep die juist interesse krijgt in het moderne jasje van sociale media.
