LEIDSCHE RIJN – In de duurzame Utrechtse Vinex-wijk Leidsche Rijn groeit de onvrede onder bewoners over de kosten van het warmtenet. Hoewel de wijk trots is op haar gasloze status, ervaren bewoners de tarieven van energieleverancier Eneco als hoog. Vooral de vaste lasten en de automatische inschaling op basis van buurtgemiddelden zorgen voor financiële druk, zeker bij kwetsbare groepen.
Sam Brueker, een bewoner van een nieuwbouwcomplex in het centrum van Leidsche Rijn, vertelt hoe hij bij aanmelding direct geconfronteerd werd met een fors maandbedrag. ‘Op het moment dat je je aanmeldt voor de stadsverwarming, word je ingeschaald op het gemiddelde tarief van de buurt,’ legt hij uit. ‘Omdat er in Leidsche Rijn veel gezinnen wonen, wordt er meestal uitgegaan van een gemiddeld gezinsverbruik, ook als je alleen woont.’
Grote verschillen na herberekening
In het geval van Sam resulteerde dit in een voorschot van 125 euro per maand. ‘Pas na een half jaar kon ik via de website een herberekening aanvragen, waarna mijn maandbedrag veranderde naar 53 euro.’ Hoewel Eneco het verschil uiteindelijk terugbetaalt, moeten bewoners het hogere vast gestelde bedrag wel de eerste zes maanden opbrengen. Voor mensen met die minder te besteden hebben kan dat een probleem vormen. Sam wijst op zijn buren: ‘Er wonen in dit complex mensen die net uit de dak- en thuisloosheid komen. Als je nog geen baan hebt, telt elke euro. Voor hen is een half jaar wachten op een evaluatie simpelweg te lang als ze moeite hebben om de boodschappen te betalen.’
Hoge vaste kosten door infrastructuur
Volgens Eneco zijn de hoge kosten echter verklaarbaar. Marnix Heijboer is woordvoerder van Eneco en legt uit dat de vaste kosten onafhankelijk zijn van het verbruik en voortkomen uit de aanleg van transport- en distributieleidingen en regelstations. ‘De kosten voor materialen en salarissen zijn de afgelopen jaren gestegen,’ zegt Heijboer. ‘Hierdoor heeft een lager verbruik minder invloed op de totale rekening dan consumenten vaak hopen.’
De warmtetarieven zijn in Nederland momenteel nog gekoppeld aan de gasprijs via het ‘Niet Meer Dan Anders’-principe (NMDA). Dit betekent dat huishoudens met een warmtepomp niet meer kwijt mogen zijn dan die met een gasaansluiting, maar het zorgt er ook voor dat de prijzen meestijgen als de gasmarkt onrustig is, zoals na de invasie van Oekraïne. ‘Hierdoor zijn de kosten voor Brueker momenteel weer gestegen naar ongeveer 80 euro per maand, ondanks zijn lage verbruik’, verklaart de woordvoerder.
Kwetsbaarheid huishoudens met laag inkomen
Bewoners in goed geïsoleerde woningen die weinig energie verbruiken, betalen alsnog de volledige prijs voor de infrastructuur. ‘Het enige wat ik verbruik is voor de afwas en de douche,’ zegt Sam, die aangeeft dat besparen voor zijn gevoel nauwelijks zin heeft.
Het Centraal Planbureau (CPB) bevestigt in een recente analyse dat huishoudens met lagere inkomens kwetsbaar zijn voor de hoge energieprijzen, omdat deze kosten een relatief groot deel van hun besteedbaar inkomen zijn. Hoewel duurzame technologieën op de lange termijn bescherming bieden tegen prijsschokken, voelen veel mensen die bescherming nu nog niet stelt het CPB.
Wet verandering 2027
In 2027 treed de nieuwe Wet Collectieve Warmte in. Deze wet moet de warmtenet tarieven gaan loskoppelen van de gasprijs. De tarieven worden dan gebaseerd op de daadwerkelijke kosten van de warmtenet bedrijven. Of de rekening voor de bewoners in Leidsche Rijn daardoor echt lager uitvalt, durft Eneco echter nog niet te beloven. Tot die tijd blijven bewoners aangewezen op de gemeente en buurtteams voor ondersteuning bij de hoge lasten.
